Kerken in Elburg: last of verrijking?

28 Nov

De relatie tussen de kerken en de samenleving in Elburg is op z’n minst als ambivalent te omschrijven. Als ik tijdens een toevallige ontmoeting of in een gezelschap vertel dat ik predikant ben, merk ik geregeld bij andersgelovige of niet-gelovige gesprekspartner weerstand of boosheid. Die weerstand heeft vaak te maken met het gevoel dat kerken de ruimte in de samenleving beperken. Zeker in ethische kwesties heeft de opstelling van de kerken en de christelijke politiek kwaad bloed gezet. Dit is spijtig en zou in mijn beleving niet nodig zijn, maar is tegelijkertijd goed te begrijpen. Wanneer de kerken hun rol in het publieke domein beperken tot scherpe (ethische) stellingnames, alleen gebaseerd op Bijbelse argumenten, moet dit wel tot een groeiende kloof met de samenleving leiden. In de discussies over de urnenmuur en over de koopzondag kwamen de kerken aan het woord, maar werd veel goodwill verspild. De roep om het christelijke geluid uit het publieke domein te verbannen, wordt dan ook geregeld gehoord. ‘Geloven doe je maar achter de voordeur’. Dat zou echter buitengewoon jammer zijn voor de samenleving.

donderderpreek

De kracht van geloofsgemeenschappen

Geloofsgemeenschappen kunnen immers op een positieve wijze verschil maken. En met een hoog percentage gelovigen en een keur aan verschillende geloofsgemeenschappen belooft dit wel wat. De invloed van de christelijke bevolkingsgroep op de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen in de burgerlijke gemeente is groot. Christenen in Elburg kunnen dus echt iets betekenen!

Verschillende onderzoeken laten zien dat een burgerlijke gemeente veel baat kan hebben bij kerken binnen de gemeentegrenzen. Kerk in Actie, een dienstverlenende organisatie van de Protestantse Kerk in Nederland die opkomt voor de minder bedeelden in Nederland en in de wereld, heeft onlangs uitgerekend dat in het afgelopen jaren op grote schaal aangeklopt wordt bij de kerken om (financiële) hulp. Het gaat niet alleen om hulpbehoevenden uit de eigen geloofsgemeenschap. Ook andersgelovigen of niet-gelovigen weten die weg te vinden en ontvangen ondersteuning. De kerken in Nederland hebben samen 30 miljoen euro aan financiële hulp verleend, en omgerekend voor 53 miljoen euro aan vrijwilligerswerk geleverd om armoede te bestrijden. Een voorbeeld van dat vrijwilligerswerk is het ‘schuldhulpmaatje’. Een getrainde vrijwilliger loopt voor een bepaalde periode mee met iemand die in financiële problemen is gekomen. Deze vrijwilliger heeft niet alleen verstand van de wettelijke regels en van financiën, maar heeft ook veel meer tijd dan professionals om zorgen en angsten weg te kunnen nemen.

Geloofsgemeenschappen staan over het algemeen open voor zorg om kwetsbare en hulpbehoevende medemensen. Barmhartigheid en het strijden tegen onrecht zouden toch ook bepalend moeten zijn voor de christelijke identiteit. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in de betrokkenheid op de Voedselbank en in de activiteiten van Stichting Present.

Waar gaat het mis?

Als dit zo is, waarom is er dan die ambivalentie? De weerstand tegen geloofsgemeenschappen hangt voor het overgrote deel samen met onze eigen houding. Allereerst zijn we als kerken in de achterliggende decennia behoorlijk naar binnen gericht. Veel activiteiten zijn vooral gericht op eigen leden, en er is te weinig aandacht en animo voor bewegingen, thema’s en problemen die in de samenleving aan de orde zijn.

In de tweede plaats hangt de weerstand samen met de neiging van christenen om anderen te bekeren, om vooral de eigen boodschap te willen verkondigen en leden te werven. Een deel van de niet-gelovige burgers maken bezwaar tegen de soms opdringerige manier waarop kerken hun mening naar voren kunnen brengen en soms ook trachten op te leggen aan anderen. Dat kan een spanning oproepen wanneer de kerk zich in het publieke debat mengt of in de buurt een actie op touw zet. Wat willen ze eigenlijk van mij?

Dat raakt aan een derde punt, dat het duidelijkst zichtbaar is geworden in de discussie over de koopzondag. Door de opstelling van de kerken en de christelijke politiek ziet een deel van de Elburgse bevolking de kerken als bemoeizuchtig, beperkend en beknellend. De kerken leggen hun wil op aan niet-gelovige medemensen. Hier wordt de kerk dus beslist niet als een verrijking ervaren, maar veelmeer als een pittige last. Het is wachten op het moment dat de christenen niet meer een meerderheid vormen in de gemeente, en dan is het pay back time…

Framing

In die discussie over de koopzondag gebeurde er trouwens iets wonderlijks. De voorstanders van de koopzondag deden een klemmend beroep op het oer-christelijke begrip ‘naastenliefde’. De winkeliers in de binnenstad van Elburg zagen de koopzondag als een van de laatste mogelijkheden om hun winkels van de ondergang te redden. In het plan dat zij voorlegden aan de politiek wilden ze rekening houden met de tegenstanders van de koopzondag door de openingstijden af te stemmen op kerktijden.  De nood en de handreiking leken niet gezien te worden door de tegenstanders van de koopzondag.

Door de manier waarop het verzoek van de winkeliers terzijde is geschoven door de christelijke politiek, is de gedachte versterkt dat de christenen in Elburg onbarmhartig zijn en niet doen aan naastenliefde. Het is jammer dat de kerken en de christelijke politiek niet op deze ernstige aantijging hebben gereageerd, want naastenliefde is toch het hart van ons geloof?

In mijn beleving begint naastenliefde met luisteren en proberen te begrijpen. Naast de ander gaan staan en proberen om tot een dialoog te komen. Juist als de meningen tegenovergesteld zijn, is het goed om te streven naar die dialoog. Kun je je verplaatsen in het standpunt van de ander? Het betekent ook dat in het gesprek gezocht moet worden naar argumenten die voor beide partijen zeggingskracht hebben.

Persoonlijk betreur ik het dat de uitkomst van deze discussie tot een scherpere kloof heeft geleid tussen bevolkingsgroepen in Elburg. Ook wil ik me niet neerleggen bij de stelling dat de kerken in Elburg hun naasten niet lief hebben.

Kerken in de samenleving

Mogen kerken dan helemaal geen mening meer hebben? Moeten ze dan toegeven aan alle ontwikkelingen in de cultuur? Natuurlijk niet. De kerken kunnen ook in het publieke debat van betekenis zijn in het vormen van een mening over heikele kwesties. Hoe gaan we om met onze kwetsbare ouderen? Wat betekent arbeid? Is het terecht dat in de samenleving een steeds grotere nadruk wordt gelegd op succes, op groei en op economie? Mogen we vragen stellen bij de 24/7 economie en aandacht vragen voor de waarde van rust en stilte? Op deze wijze kan de stem van de kerken een belangrijke bijdrage leveren aan de veelkleurige samenleving die de burgerlijke gemeente Elburg is. Kerken hebben de ruimte om ontwikkelingen in de samenleving met een kritische en opbouwende betrokkenheid te volgen.

dialoog

Nu er zoveel veranderingen plaatsvinden in de samenleving (van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving) zal de burgerlijke gemeente steeds vaker samenwerking zoeken met de kerken of een beroep op hen doen. Wij zullen als voorgangers er voor dienen te zorgen dat we in het publieke debat en in de publieke ruimte gesprekspartner blijven. Heldere meningsvorming mag en moet, maar binnen de dialoog.

Ondanks onze fouten en onze soms eenzijdige aandacht voor ethische kwesties, geloof ik van harte dat de kerken een verrijking zijn van en voor de Elburgse samenleving. Weet u, dat de predikanten niet gesubsidieerd worden, maar helemaal van eigen giften betaald worden? Predikanten en vrijwilligers die klaar staan voor mensen die om hulp vragen – zowel voor mensen uit de eigen gemeente, als voor mensen die niet of niet meer geloven.

Misschien zouden de kerken meer aandacht mogen vragen voor hun corebusiness: zorg voor de armen, oog voor de zwakken en in het nabij zijn, het trouw zijn en het hooghouden van de hoop iets van Gods liefde voor deze wereld laten zien.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: