De engerd zit in de huiskamer

12 Feb

Begin februari 2016 presenteerde de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel geweld tegen kinderen, Corinne Dettmeijer, het eerste deel van het rapport Ontucht voor de rechter. De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat daders van fysiek seksueel geweld meestal bekenden van het slachtoffer zijn. In drie kwart van de gevallen blijken de daders familieleden of bekenden van het slachtoffer te zijn.  Het is een schokkende en verontrustende bevinding, omdat het zo haaks staat op het door zovelen veronderstelde beeld van de onbekende dader.

Woonkamer

Het gevaar komt dus niet van buiten, van de enge man in de bosjes, maar bevindt zich in onze woonkamer. In het centrum van ons bestaan. We leren onze kinderen op te passen voor de dreiging van buiten, maar hoe moeten we onze kinderen beschermen als juist onze partners, vrienden, collega’s en familieleden daders zouden kunnen zijn? Dit onderzoek raakt aan de fundamenten van ons bestaan.

Stilte

Het onderzoek heeft gepaste aandacht gekregen. Een interview bij een talkshow. Een artikel in de kranten. Maar verder doen de uitkomsten van het onderzoek geen stof opwaaien. Er is geen maatschappelijke verontwaardiging of zorg om de kinderen. Die stilte is verrassend, omdat de aanrandingen in Keulen en de berichtgevingen over pedoseksuelen wekenlang natrillen in de media. Waarom is het zo stil?

Maatschappelijk probleem

Steeds weer blijkt het zwijgen over seksueel misbruik lastig te doorbreken. Eigenlijk is dat vreemd. Vele onderzoeken tonen steeds opnieuw aan dat meer mensen slachtoffer worden van een vorm van seksueel misbruik dan gedacht. Of het nu onderzoeken zijn naar misbruik van bijvoorbeeld mensen met een verstandelijke beperking, naar misbruik binnen de kerk (Commissie Deetman), binnen de jeugdzorg (Commissie Samson), naar misbruik in Nederland in het algemeen (Movisie) of in Europa – het valt nooit mee.

Ook laten onderzoeken zien dat de gevolgen van seksueel misbruik ernstig kunnen zijn. Mensen kunnen hun leven lang in meer en mindere mate de last van het misbruik met zich meedragen.

Dit brengt ook hoge maatschappelijke kosten met zich mee. De kosten van kindermishandeling voor de samenleving in Nederland zijn voor 2003 door Meerding geschat op meer dan 900 miljoen euro per jaar.

Zwijgen

Ondanks deze gegevens ontbreekt adequaat beleid. Enerzijds mag de strijd tegen huiselijk en seksueel misbruik rekenen op goede aandacht. Overal in Nederland worden centra seksueel geweld opgezet. Ook is Veilig Thuis in veel burgerlijke gemeenten prominent aanwezig. Anderzijds is er in de afgelopen jaren fors bezuinigd op preventiewerkers in de GGZ. Ook is er bezuinigd op goed functionerende traumacentra, waardoor er lange wachtlijsten zijn voor mensen die hulp zoeken voor hun trauma’s.

Een belangrijke oorzaak voor het zwijgen van de samenleving is dat de echte cijfers over seksueel geweld de illusie van veiligheid aantasten. Hoe kun je je verweren tegen een dreiging van binnenuit? Een kenmerk van trauma is vermijden. Het betekent dat de pijn niet onder ogen wordt gezien en wordt ontkend.

Daar komt bij dat seksueel geweld diep in onze samenleving verankerd is. Als er zoveel mensen te maken hebben gehad met seksueel geweld, moeten we ook constateren dat veel mensen zich schuldig maken aan geweld. Het betekent dat we vragen moeten stellen aan onze cultuur, onze taal en onze gewoonten. Waar fasciliteert de cultuur seksueel geweld? Waar worden in onze samenleving slachtoffers hun stem ontnomen?

Te vaak is het seksueel geweld dat in een familie heeft plaatsgevonden een gedeeld geheim. Een taboe. Ten koste van hen die het geweld aan den lijve moesten ondergaan.

Zondebokken

Een van de mogelijkheden om de illusie van veiligheid in stand te houden, is het mechanisme van de zondebok. Vaak is het slachtoffer de zondebok. Als zij/hij met haar verhaal naar buiten komt, volgt er vaak uitsluiting. Aan de verhalen mag geen geloof worden gehecht. Wanneer het misbruik niet te ontkennen valt,  zal alle woede zich richten op de dader. Als deze uit de gemeenschap is gestoten, is de illusie van veiligheid weer hersteld. Er is geen noodzaak meer om naar  de eigen rol, naar mechanismen en processen te kijken.

Hoe dan wel?

Goede voorlichting en preventie zijn noodzakelijk. Een deel van de daders zijn jongeren tussen de 13 en 16 jaar. Hier is een wereld te winnen. Daarnaast is het goed om kinderen en jongeren niet alleen te waarschuwen voor de enge man in de bosjes, maar hen ook en vooral te leren wat grenzen zijn, waar niemand ongewenst overheen mag gaan.

Ook zouden de kerken een verschil kunnen maken. Het spreken over veiligheid, intimiteit, opvoeding, seksualiteit en grenzen zou een standaard onderdeel moeten vormen van het doopgesprek en het huwelijksgesprek.

De cijfers maken duidelijk dat de engerd in de huiskamer zit. We herkennen hem niet, hij is immers onze vriend. In plaats van ontkennen, zullen we onze kinderen moeten leren om hun grenzen te waarderen en aan te geven. En wij, wij moeten leren om naar onze kinderen te luisteren.

 

Advertenties

4 Reacties to “De engerd zit in de huiskamer”

  1. Gery Noviello 3 april 2016 bij 2:27 pm #

    Dag meneer Veerman,
    Inderdaad is het verbijsterend dat het zo stil is gebleven. Hier en daar wat gefluister, waaronder mijn eigen reactie in het ND van 24 febr. Hierin doe ik een oproep tot voorlichting over seksueel misbruik. Kinderen zouden vroeg moeten leren wat seksueel misbruik binnen de algehele morele opvoeding.

    Ik ben ervaringsdeskundige, helaas, en heb ervaren hoe familie uit onmacht hier niet mee weet om te gaan omdat het een broer betreft uit diezelfde familiekring!
    Ik ben van mening dat een vorm van het ‘bystanders effect’ afspeelt in de houding en het gedrag van omstanders en ben het van harte met u eens dat aandacht voor dit fenomeen hoogst dringend is.

    vriendelijke groet,
    Gery Noviello
    docent GL
    Kampen

  2. Gery Noviello 3 april 2016 bij 2:41 pm #

    Ik sluit mij hierbij meer dan van harte aan! Die wereld is mijns inziens te winnen wanneer kinderen van jongs af word geleerd wat seksueel misbruik is.
    De beoogde voorlichting dient geaccepteerd onderdeel te worden van de algehele morele opvoeding, thuis en op school! We leren kleine kinderen ook in onze dagelijks bezigheden wat stelen is en hoe we daar tegen over staan.
    Het zwijgen over seksueel misbruik is verbijsterend en inderdaad opnieuw zeer beschadigend voor iedereen die hiermee te maken heeft. Het isolement en de eenzaamheid die daarmee wordt gestimuleerd is meer dan afschuwelijk.

    Het ND van 24 febr. heeft mij reactie op het artikel in Trouw over het rapport van mevr. Dettmeijer geplaatst, ‘Leer een kind wat seksueel misbruik is’ en hoe wij, iedereen in de samenleving, daar over denken.

    Als ervaringsdeskundige weet ik helaas wat het betekent om pas op latere leeftijd met je verhaal naar buiten te komen binnen de familiekring, hoe groot de verlegenheid hiermee kan zijn wanneer de dader iemand is binnen diezelfde kring.
    Hoe het loyaliteitsconflict de kring kan verbreken ten koste van het slachtoffer en ten gunste van de dader!

    Gery Noviello
    Kampen
    docent godsdienst/levenbeschouwing

    • Alexander Veerman 3 april 2016 bij 2:53 pm #

      Hartelijk dank voor je reactie. Het spijt mij om te horen dat je ervaringsdeskundige bent, maar wat ontzettend mooi om te lezen dat je zo inzet voor de nieuwe generaties. Docenten die dit soort moeilijke zaken bespreekbaar durven maken, maken echt een verschil.

      • anoniem 9 mei 2016 bij 11:18 am #

        Wanneer je dit soort dingen meemaakt, en als puber voorzichtig het stilzwijgen doorbreekt over het huiselijk geweld wat al van kleins af aan plaatsvindt, maar vervolgens geconfronteerd wordt met hulpverlener die niet durven optreden en ingaan tegen de ouders die hun kind mishandelen, vader die het kind seksueel misbruikt. Maar die vervolgens de puber in kwestie dwingen om de waarheid in te trekken, in te slikken. Simpelweg omdat de ernstige psychopathologie van de ouders niet wordt doorzien, dat is schadelijk. Het is mij overkomen. Wanneer je jarenlang onterecht als leugenaar wordt weggezet, terwijl je de waarheid spreekt over wat je wordt aangedaan, dan maakt dat je als mens geestelijk kapot. Dit wegkijken, negeren van jou als slachtoffer is nog traumatiserender eigenlijk dan het misbruik zelf. Omdat je dan nogmaals bevestigd wordt in je beeld dat werkelijk niemand te vertrouwen is. En zie dan maar eens die schade weer te herstellen als hulpverlening!

        Ja, inderdaad, de engerd zit vooral in de huiskamer. Maar het engste zit hem nog wel extra in het feit dat we dat best weten als samenleving, maar onze ogen er voor sluiten, de praatjes van daders geloven en slachtoffers in de positie van leugenaar plaatsen en maar een hoop gedoe geven. Simpelweg omdat we onze illusie van schijnveiligheid maar wat graag overeind houden. Omdat het ons confronteert, met onze eigen verantwoordelijkheden en onze eigen zondigheid.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: