Archief | pastoraat RSS feed for this section

Omgaan met tegenslagen

24 Feb

Gisteren (23 februari 2017) was de eerste bijeenkomst van de seniorenkring van dit seizoen. Deze kring is een mooie samenwerking tussen de Vriezenhof (het woonzorgcentrum in Vriezenveen) en de Ontmoetingskerk. We komen samen in een van de zalen van de Vriezenhof, en de deelnemers komen uit de Vriezenhof zelf, de aanleunwoningen en uit de kerkelijke gemeente.

Het thema was ‘omgaan met tegenslagen’. Als opening lazen we psalm 23, een bekende en aansprekende psalm van David. Met name de zin ‘Al gaat mijn weg door een donker dal, ik vrees geen gevaar, want U bent bij mij’ bepaalde ons bij de vraag: hoe gaan we om met tegenslagen? Is God dan een kracht of roept geloof juist vragen op?

Image result for storm

David

Het levensverhaal van David kleurt de weg door het donkere dal in. In die ervaringen komt hij ook dicht bij onze levensverhalen. David heeft te maken gehad met doodsangst, met verraad, met verlies van dierbaren en met schuld. Hij heeft weet van machteloosheid, van schaamte en van schuld – en van de God van recht en van genade.

Bijbelse hulpbronnen

In de Bijbel zijn verschillende lijnen te herkennen die ons kunnen helpen om een weg te vinden in de tegenslagen van het leven.

(Her)schepping

De eerste lijn die de Bijbel aanreikt is die van (her)schepping. Wanneer we dierbaren moeten loslaten of als gezondheid niet meer vanzelfsprekend is, als we met teleurstellingen te maken krijgen, kan het scheppingsverhaal helpen om weer houvast en hoop te vinden.

De aarde was woest en doods – zo kan het leven ook voelen: wat rest zijn chaos en de golven die ons overspoelen. Een oervloed die ons de adem ontneemt. Maar we lezen in de Bijbel dat zelfs in die chaos de Geest van God aanwezig is. En dan spreekt God. Zijn Woord weerspreekt de chaos en schept vaste grond en toekomst.

Doortocht

Een tweede lijn is het verhaal van de uittocht van het volk Israël. Tegenslagen kunnen je gevangen en klem zetten. Je weet niet meer hoe je verder moet met je leven. Het is God die ons roept en wegtrekt uit de beklemming en op ons weg brengt naar het Beloofde Land. Het volk Israël is nog maar een paar dagen op weg, als ze opnieuw klem komen te zitten. Het water van de Rode Zee maakt verder gaan onmogelijk, maar ondertussen komen de Egyptenaren, de spoken uit het verleden alweer als een bedreigende macht op hen af. zo kan het zijn als je probeert los te komen van gebeurtenissen die je neerdrukken en klem zetten. Maar dan maakt God een weg waar geen weg was. Dwars door de Rode Zee. Dwars door het water van nood en dood.

Ballingschap 

Een derde lijn is het verhaal van het volk Israël in ballingschap. Het volk is weggevoerd uit het Beloofde Land en leeft als vreemdeling in een ver en vijandig land. Wat verlangen de Israëlieten om terug te mogen keren. De profeet Jeremia heeft echter een andere boodschap: jullie moeten hier huizen bouwen en je vestigen. De ballingschap is onafwendbaar en moet geaccepteerd worden. Zo kan ons leven zijn. We maken dingen mee of moeten omgaan met situaties die onomkeerbaar zijn. Er volgt geen herschepping of bevrijding. We moeten onder ogen zien wat ons gebeurt en dat accepteren. Maar ook dan is daar de belofte dat God met ons mee zal gaan.

Nieuwe hemel en nieuwe aarde

Een laatste lijn, tenslotte, is het visioen van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Paulus schrijft dat het lijden van deze tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid die ons te wachten staat. In het laatste Bijbelboek lezen we hoe God onder ons wil wonen en ons de tranen van de ogen wist. Een liefdevol en zorgzaam gebaar, oprechte troost.

Deze verhalen kunnen ons helpen om een weg te zoeken in de tegenslagen van het leven. In het gesprek dat volgde, was er ruimte om persoonlijke ervaringen uit te wisselen en vragen te stellen. Een waardevolle en bemoedigende ontmoeting.

Advertenties

Gebeden bij ziekte

15 Feb

Gebeden bij ziekte

  1. Een gebed voor wie je lief is

Lieve God, bron van liefde

Nu ziekte mij beperkt,

mijn denken soms verstoort,

mijn kracht verzwakt

en mij mijn energie ontneemt,

bid ik voor wie mij lief en dierbaar zijn.

Wilt U hen zegenen met uw licht

bemoedigen met uw liefde.

Geef hen de kracht te dragen

en mij de moed om te ontvangen.

Zegen onze liefde. Amen

 

 

  1. Een gebed om licht

God van licht,

Soms is het gewoon even teveel

Te moeilijk en te zwaar

Soms zitten de tranen mij hoog

en welt een schreeuw op in mijn binnenste

Omdat de ziekte het donker maakt

Omdat het soms lastig is om moed te houden

Daarom, God, bid ik om uw licht

Tegen het donker

Tegen de chaos

Want uw licht geeft hoop

Amen

 

  1. Een dankgebed om lichtpuntjes

Lieve God,

Ik dank U om uw trouw

Ik dank U voor uw zegeningen

voor lichtpuntjes in de nacht

voor de zorg van geliefden

voor het bed om te rusten

voor de zonnestraal in mijn gezicht

voor het zachte kussen in mijn rug

voor de tederheid van mijn lief

voor het meeleven van mensen

voor het werk van de artsen

amen

 

  1. Een gebed voor de nacht

Hemelse Vader,

De zon is ondergegaan

De nacht heeft de sterren aan het licht gebracht

Aan het einde van de dag

bid ik tot U, God van licht

om uw beschuttende vleugels

om uw vrede

om uw liefdevolle geborgenheid

zodat ik mij in alle rust aan de slaap mag overgeven.

Zegen het goede van dag

en vergeef het kwade.

Zegen mijn geliefden en bewaar ons voor elkaar. Amen

 

 

  1. Een gebed in angst en nood

God,

Het water staat me aan de lippen

De golven overspoelen me

Ik raak op drift

en roep naar U

mijn God, mijn toeverlaat

U hebt de aarde gegrondvest – wees mijn rots

U zoekt wie verloren is – wees mijn Herder

U laat niet los wat uw hand is begonnen – wees mijn hulp

U bent mijn toren van kracht

U bent mijn kracht, bij U schuil ik. Amen

 

 

  1. Een gebed bij ziekte, geschreven door Sytze de Vries

Lieve God, hemelse Vader

Als wij langs de grenzen

van het leven moeten gaan,

waar ziekte ons klein maakt,

onzeker en afhankelijk,

laat ons leven dan nooit

verlopen in angst.

Laten er mensen zijn

die ons vasthouden:

wees Gij zelf aanwezig

in de handen die mij verzorgen,

in de woorden mij toegesproken,

en ontbreek mij niet

in mijn zuchten en mijn bidden,

in de liefde die blijft spreken.

 

Wees aanwezig als een vriend,

en beschut mij, en omarm mij.

Houd mij vast wanneer ik wankel,

nu de schaduw langer wordt.

 

Wees aanwezig bij ons allen,

die mij lief zijn.

Dat nooit de nacht zo diep kan zijn

of Gij zijt daar. Amen

 

 

 

Moeilijke verhalen? In gesprek met mensen met een traumatische ervaring

2 Jan

Dit artikel is verschenen in Ouderlingenblad jaargang 94, nummer 1075, november 2016, pp. 14 – 18

Wat opvalt, is dat veel pastorale bezoekers verlegenheid ervaren in het omgaan met lastige verhalen die hen worden toevertrouwd. Ben ik wel de juiste persoon om hier op in te gaan? Ben ik wel voldoende toegerust? Kan ik dit wel aan? Het zijn verhalen waar je wakker van kunt liggen. 

hand geöffnet

Marja, een contactpersoon, brengt een bezoekje aan een oudere vrouw uit de kerkelijke gemeente die onlangs jarig is geweest.  De vrouw is aangenaam verrast door het bezoek. Er ontspint zich een gezellig gesprek. Als Marja naar de kinderen vraagt, vullen de ogen van de vrouw zich met tranen. Er valt een stilte. Het tikken van de klok klinkt haast oorverdovend. Haastig zoekt ze naar een mogelijkheid om de stilte te  doorbreken. Er valt haar een luchtige gebeurtenis van vorige week binnen en begint te vertellen. Al pratend komt er weer wat ontspanning in het gesprek. Als de oudere vrouw nog een kopje thee aanbiedt, bedankt Marja en neemt afscheid. Thuisgekomen blijft dit gesprek haar bezighouden. Het bezoekje dat ze morgen gepland heeft bij een andere oudere, besluit ze even uit te stellen, omdat ze er nu tegenop ziet.

Karel, een vriendelijke en rustige ouderling, is druk in de weer in zijn wijk. Hij probeert de mensen die bezoek op prijs stellen met regelmaat te bezoeken. Hij vindt het fijn om mensen bij de kerkelijke gemeente te betrekken en om hen op te beuren. Als hij op bezoek gaat bij een meelevend stel uit de gemeente, vraagt Karel belangstellend hoe het gaat. Tot zijn schrik begint de man te vertellen dat hij sinds kort in therapie is, omdat hij vroeger te maken heeft gehad met seksueel misbruik. De vrouw vult haar man aan en laat doorschemeren dat het verleden van haar man al langere tijd een zware wissel trekt op haar en het gezin.

Karel voelt zich overvallen door deze wending in het gesprek. Hij is hier niet op voorbereid. Het thema haakt ook bij hem, omdat een collega, met wie hij nauw samenwerkte, enige jaren geleden werd beschuldigd van misbruik.

Hij weet niet zo goed hoe hij moet reageren en probeert het gesprek weer een beetje naar een wat lichter onderwerp te sturen. Karel belooft binnenkort terug te komen, maar als hij naar huis loopt, is hij vooral in de war. Een week later belt hij terug en vraagt of zij contact willen opnemen met de dominee.

In de kerkelijke gemeenten zijn talloze vrijwilligers actief in het bezoekwerk. Samen geven ze handen en voeten aan het onderlinge omzien en zorg om en voor elkaar. De een doet dit door een kaartje of een bloemetje af te geven als bezoeker of contactpersoon, de ander door iets nadrukkelijker namens de kerk langs te komen als ouderling. Wat al die pastorale bezoekers gemeenschappelijk hebben, is het contact met de ander. Het kan zomaar gebeuren dat een bezoeker deelgenoot wordt van een schaduw of een zwaarte in iemands leven. Het maakt je onzeker. Je voelt je er verlegen mee.

Toch is het goed om te zoeken naar mogelijkheden voorbij de verlegenheid. Een bezoek namens de kerk kan als bemoedigend en opbouwend ervaren worden.

Voor ik de pastorale mogelijkheden nader uitwerk, wil ik eerst ingaan op traumatische ervaringen en op de gevolgen van trauma’s.

Traumatische ervaringen: verbroken verbinding

Iedereen maakt in zijn of haar leven ingrijpende gebeurtenissen mee. Het zijn gebeurtenissen die inbreken in het gewone leven, waardoor het leven nooit meer hetzelfde zal zijn als voor die ingrijpende gebeurtenis. Met opzet gebruik ik een brede term: het kan bijvoorbeeld gaan om het overlijden van een dierbare, een echtscheiding, verlies van gezondheid, verlies van betaald of onbetaald werk of om huiselijk of seksueel geweld. Deze breukervaringen moeten op de een of andere manier een plek krijgen in het levensverhaal: hoe heb je de gebeurtenis ervaringen? Hoe ga je ermee om? Wat heeft het voor je betekend?

Niet elke ingrijpende gebeurtenis leidt automatisch tot een traumatische ervaring. Een ingrijpende gebeurtenis wordt problematisch wanneer de persoon het niet kan hanteren. Je zou kunnen zeggen dat we ons levensverhaal niet meer uit kunnen vertellen. Het stokt bij die gebeurtenis. De breukervaring wordt gekenmerkt door hulpeloosheid en machteloosheid waardoor de persoon niet in staat is om de ervaring te integreren. We spreken dan van een traumatische gebeurtenis. Het onverwachte en oncontroleerbare van de gebeurtenis tast het gevoel van veiligheid en geborgenheid aan. Mensen die te maken hebben met een traumatische gebeurtenis voelen zich vaak kwetsbaar, onzeker en eenzaam.

Deep crack in old brick wall - concept image

Als je als gelovige goed in je vel steekt, voel je verbondenheid met jezelf, anderen en met God. De traumatische ervaring kan die verbondenheid verbreken. Een pastorale ontmoeting kan een bijdrage leveren aan het herstel van verbondenheid.

Valkuilen

Wanneer we geconfronteerd worden met mensen met traumatische ervaringen laat hun verhaal onszelf niet onberoerd. Misschien is dat wel de belangrijkste oorzaak dat dergelijke bezoeken als moeilijk en zwaar worden ervaren. Verhalen over tegenslag, gemis en zwaarte kunnen ons eigen geluk bevragen. Verhalen over overlijdens en over geweld raken aan ons gevoel van veiligheid. De zwaarte van een verhaal kan bij de luisteraar een gevoel van machteloosheid oproepen.

Door deze interne dynamiek kunnen we gemakkelijk in bepaalde valkuilen stappen. Een eerste valkuil is het zwijgen over de traumatische ervaring. Het omzeilen van het lastige thema wordt vaak ingegeven door het verlangen de ander even af te leiden en uit de zwaarte te halen. Achteraf blijkt dit echter averechts te werken. Zo vertelde een weduwnaar

‘Mijn vrouw is drie jaar geleden overleden. Het eerste jaar vond ik zwaar, omdat ik alles voor het eerst zonder haar moest doen. Het tweede jaar was haast nog zwaarder. Maar dit derde jaar voelt ondragelijk. Mensen vragen niet meer naar mij en mijn vrouw wordt nergens meer genoemd.’

Een tweede valkuil is het (onbewust) overnemen van de autonomie van de ander. Als we zelf iets kunnen doen, als we zelf het probleem zouden kunnen oplossen, helpt het ons met onze eigen machteloosheid. Over het algemeen is de gesprekspartner hier echter niet mee geholpen.

Een derde valkuil die ik hier wil noemen, is ‘afwezig zijn’. Misschien roept het bezoek van tevoren al zoveel op, dat het makkelijker is om maar niet te gaan. Deze angst heeft echter vaak meer te maken met de eigen onzekerheid dan met de afwijzing van de gesprekspartner. Mijn stelling is dan ook dat iedere bezoeker binnen haar / zijn eigen grenzen en mogelijkheden een positief verschil kan maken in het leven van de ander.

Herstel van verbondenheid

Een traumatische ervaring is een breukervaring. Het betekent dat er een breuk is ontstaan in het eigen levensverhaal, in de verbondenheid met anderen en de gemeenschap, en soms ook in de relatie met God. Het is meestal noodzakelijk dat in het proces van herstel een beroep wordt gedaan op professionele ondersteuners. Therapeuten kunnen helpen om psychologische mechanismen en processen te ontrafelen, predikanten kunnen zingevingsvragen verhelderen. Pastorale bezoekers kunnen veel betekenen in het herstel van verbondenheid met anderen en met de geloofsgemeenschap. Ook kunnen pastorale bezoekers bijdragen aan een veilige ruimte waar de ander met zijn / haar verhaal op adem kan komen.

Waar liggen de mogelijkheden voor pastorale bezoekers? Vaak ervaren mensen met een traumatische ervaring eenzaamheid. Niet alleen hebben zij zelf moeite hun verhaal een plek te geven, maar lijken omstanders de verlegenheid om over de ervaringen ook te vergroten. Een pastoraal bezoeker kan dat isolement doorbreken. Het gaat er niet om dat de bezoeker als het ware de diepte in duikt, maar met oprechte, luisterende aandacht aanwezig is. De ander is met haar / zijn verhaal de moeite waard. De kracht en doorwerking van een luisterend oor en een bemoedigende aanwezigheid zijn niet te onderschatten. Herstel kan alleen plaatsvinden in de context van relaties en verbondenheid.

Gespreksruimte voor gebrokenheid

De erkenning van het verhaal van de ander is in zichzelf troostend. De ander wordt met haar / zijn verhaal gezien en gehoord. Dat brengt geborgenheid met zich mee. Het gesprek wordt zo een veilige ruimte waar ook de gebrokenheid, het verlies en de pijn hun plaats mogen krijgen. Op dit punt kan een geloofsgemeenschap een belangrijk verschil maken. Juist in een geloofsgemeenschap mag en moet er ruimte en aandacht zijn voor de verhalen van gebrokenheid. Het zijn vrijplaatsen in een samenleving waarin kracht en schoonheid normerend lijken te zijn. Het biedt de broodnodige ondersteuning om het taboe op moeilijke verhalen te doorbreken en de verlegenheid te overwinnen. Het vinden van een taal of van woorden voor het verhaal dat een plek moet krijgen in de geschiedenis van de gesprekspartner is de eerste en belangrijkste stap op weg naar herstel. Pastorale bezoekers kunnen door oprechte aandacht en luisterende betrokkenheid hierin ondersteunend zijn.

Deelgenoot worden

Wat van de bezoeker verwacht mag worden, is dat hij / zij trouw zal zijn in de afspraken: zeg niets toe wat je niet waar kunt maken, en maak waar wat je toezegt.

Zijn het moeilijke verhalen? Ja, maar dat is maar een kant van het verhaal. Deze verhalen zijn ook verhalen die ons uitnodigen deelgenoot te worden van een medemens en om onszelf beter te leren kennen. De behoeften van mensen met een traumatische ervaringen liggen binnen onze mogelijkheden: de mogelijkheden van de kerkelijke gemeente en van de bezoekers. Mag ik er zijn met mijn verhaal? Wil je me helpen om me veilig te voelen? Het vraagt om een open houding en het uithouden bij de verhalen die gekwetste mensen met zich meedragen. Als de gekwetste medemens er mag zijn met haar/zijn verhaal, is dat een wereld van verschil – een opening naar nieuwe ervaringen.

 

Gezocht: traumatherapeuten in Twente

27 Jan

Als predikant is het belangrijk om over een goed netwerk te kunnen beschikken: naar wie kun je doorverwijzen, wie kun je aanraden? Mijn gemeente is een kleine 1000 leden groot en we delen met elkaar verhalen van vreugde en verdriet. Het is bijzonder om te zien hoeveel verhalen van hoop en van wanhoop er in onze geloofsgemeenschap leven.

Cognitieve-Therapie-en-ACT

Huiselijk en seksueel geweld

Met enige regelmaat komen er mensen op mijn pad die te maken hebben (gehad) met huiselijk of seksueel geweld. Soms zijn het gemeenteleden, soms mensen uit het dorp of uit de (wijde) omgeving die mij via internet op het spoor zijn gekomen. Sommigen zijn in behandeling, anderen hebben door negatieve ervaringen de hulpverlening beëindigd, weer anderen staan op het punt om te beginnen met een traject. De verhalen die ik hoor over de hulpverlening zijn wisselend. Iemand vertelde erg veel baat te hebben gehad bij een behandeling met EMDR. Een ander geeft hoog op over een traumatherapeut die kundig en betrokken is. Andere verhalen zijn minder positief: geen ruimte om iets van de verhalen van vroeger te vertellen. Een ander voelt zich niet serieus genomen wanneer de trauma’s ter sprake komen. Weer een ander was onaangenaam verrast doordat de therapeut haar zo simplistisch benaderde.

Zoektocht naar goede hulpverlening

Een rode draad in verhalen van getraumatiseerden in hun zoektocht naar goede hulpverlening, is dat het lastig is om een therapeut te vinden die de trauma’s serieus neemt, kennis van zaken heeft, en met wie een klik ervaren wordt. Te vaak gaan jaren verloren, zoekend naar een bekwame gids in traumaland.

Het lijkt erop dat de verhalen bevestigd worden door onderzoek. Een recent onderzoek toont aan dat het zinvol is om trauma’s te behandelen bij mensen die lijden aan psychosen (lees het artikel hier). In hetzelfde artikel is te lezen dat in 95% van de gevallen PTSS gemist wordt als diagnose. Het maakt de vraag uitermate belangrijk: waar vind ik in Twente adequate hulpverlening?

Wat zijn je ervaringen?

Graag zou ik ervaringen willen horen: welke therapeuten hebben een positieve bijdrage geleverd aan herstel na trauma door huiselijk of seksueel geweld? Wil je je reactie via de mail naar mij toesturen: al.veerman@gmail.com. Mooie positieve verhalen mogen overigens ook onder deze blog verteld worden. Negatieve ervaringen mogen via de mail, maar zullen niet openbaar gemaakt worden. Deze ervaringen kunnen mij helpen om, naast de suggesties van bv huisartsen, naar de juiste hulpverleners door te verwijzen.

Alvast hartelijk dank voor het meedenken.

Suïcidaal: klem in leegte en wanhoop

9 Jul

Op 28 juni 2014 besteedde Groot Nieuws Radio in Heilige Huisjes aandacht aan het taboe rond zelfdoding. Via een kort telefonisch interview heb ik ook een bijdrage mogen leveren aan dat programma (vanaf minuut 13).  Het doel van het programma is om het taboe dat rust op suïcide te doorbreken. Te vaak worstelen mensen te lang in stilte en eenzaamheid met gedachten aan zelfdoding. Wanneer je het leven niet meer ziet zitten, is het moeilijk om hier aandacht voor te vragen. De schaamte, het gevoel van falen en de angst om veroordeeld te worden maken het niet gemakkelijk om deze worsteling met anderen te delen.

donkere tunnel

Suïcide en schuld

Op verschillende manieren heb ik met suïcidaliteit te maken gehad. Het meest ingrijpend was de suïcide van Ritger, mijn  neef, de oudste zoon van mijn broer. Zijn overlijden was totaal onverwachts en de verslagenheid nauwelijks te beschrijven. Het is een gebeurtenis met een diepe impact die altijd in meer of mindere mate aanwezig zal blijven. Bij elke suïcide is er niet alleen het abrupte overlijden en het missen van wie niet gemist kan worden. Het roept echter ook vragen op, beklemmende vragen. Hadden we iets moeten doen? Hadden we het moeten zien aankomen? Ben ik schuldig?

Interne dynamiek

Die benauwende en knagende vraag naar schuld is een belangrijke vraag, die gesteld en verkend moet worden. Tegelijkertijd is het goed om mee te wegen dat bij suïcidale gedachten er vaak sprake is van een interne dynamiek die omstanders – hoe nabij die ook kunnen zijn – niet of nauwelijks meekrijgen. Mensen die worstelen met suïcidale gedachten zijn zich vaak zeer bewust van het taboe dat op suïcide rust. ‘Hoe kun jij nu zelfmoord willen plegen?! Je hebt zo’n lieve partner.’ Het gevolg is dat die suïcidale neigingen niet bespreekbaar worden. Vanwege schaamte en schuldgevoelens en vanwege het oordeel van de buitenwacht ligt het voor de hand dat suïcidale mensen niemand in vertrouwen nemen.

Tunnel

Het eenzame worstelen vergroot de kans dat diegene met suïcidale gedachten als het ware een tunnel in stapt. Meer en meer zal die persoon geloven in de gedachten die de wanhoop en leegte vergroten. Foute veronderstellingen klinken in ‘de tunnel’ aannemelijk en logisch. ‘Niemand zit op mij te wachten.’ ‘Uiteindelijk is iedereen beter af zonder mij’.  Wanneer de suïcidale persoon steeds meer in deze veronderstellingen gaat geloven, neemt de kans op een poging toe. De leegte en wanhoop is in deze fase ondragelijk.

Om mensen te kunnen ondersteunen, is het van belang om in gesprek te komen, voordat zij al te ver de tunnel zijn ingelopen. De suïcidale gedachten ontstaan ergens door. Het afwijzen of bagatelliseren van deze gedachten verhindert het gesprek over de onderliggende problematieken. In alle eerlijkheid moet ik ook zeggen dat mensen soms zo ernstig belast zijn en kampen met een zo diepe wanhoop dat de weg naar het leven niet altijd meer gevonden kan worden.

Als predikant probeer ik in die worsteling gesprekspartner te worden – zonder oordeel. Mensen veroordelen zichzelf al genoeg. Het uithouden in de wanhoop en leegte, zonder grote woorden en zonder goedkope oplossingen kan soms een tegenwicht bieden aan de tunnelvisie.

Welk Godsbeeld?

En God? Waar suïcidale mensen meestal naar zoeken is naar erkenning, naar ruimte om er te mogen zijn. Vaak zijn mensen die suïcidaal zijn, bang voor God. Het oordeel dat zij zichzelf toedichten, verbinden zij aan God: God als ultieme bron van moraal zal een ieder die zich aan het leven vergrijpt straffen. Deze visie op God is niet behulpzaam en zal de eenzaamheid eerder vergroten dan openbreken. Aan suïcidaal zijn gaat vaak een heel verhaal vooraf. Een verhaal dat uitmondt in een diepe verlorenheid en wanhoop. Het is Jezus die als ‘gelaat van God’ juist mensen heeft opgezocht en opzoekt in die wanhoop. Gods liefde reikt naar hen die in wanhoop leven en in wanhoop sterven. Als predikant probeer ik handen en voeten te geven aan die ruimte biedende liefde.

Strijd op het sterfbed

15 Mei

In het pastoraat spreek ik regelmatig mensen die een groot verlies hebben geleden. Het zijn vaak intense en kwetsbare gesprekken. Op de grens van dood en leven, balancerend op de rand van het onzegbare, rakend aan de diepste emotie: liefde door de dood heen.

uitgeblazen kaars

Wanneer de dood onze levensweg kruist, krijgen woorden en gebaren extra lading. Dat geldt voor mensen die verbonden zijn met geliefden die leven op de rand van de eeuwigheid. Het geldt voor mensen die leven in het onbekende landschap van rouw nu geliefden zijn weggevallen. Het verlies, de aanwezigheid van de dood, maakt gevoelig, maakt kwetsbaar. Muren en maskers houden geen stand. Troostende aanwezigheid en woorden kunnen ongedachte kracht aanboren bij de rouwende, maar voorbarige troost, niet-invoelende teksten en goedkope oneliners kunnen diep kwetsen.

In het zoeken naar houvast en grip, krijgen de woorden en handelingen in de laatste fase van een ziekbed vaak een diepe betekenis. Ook wanneer iemand onverwacht overlijdt, zijn het soms juist de laatste woorden, het afscheid, die zo node gemist worden.

Als predikant heb ik veel ontroerende verhalen gehoord rond het sterfbed van geliefden. Intense weken of dagen van zorg en van een nabijheid die in de gezonde periode soms ondenkbaar was. Woorden of gebaren die verhaalden van liefde en verbondenheid. Een gebaar dat in de context van sterven aan een andere dimensie kan raken.

Soms overlijden mensen in alle rust. Soms getuigen mensen op het sterfbed van hun geloof in God. Soms vertellen nabestaanden dat hun geliefden vlak voor het sterven de aanwezigheid van engelen of van Jezus voelden. Of de aanwezigheid van geliefden die hen waren voorgegaan. Soms worden mij verhalen verteld van mensen die op de rand van de eeuwigheid de hemel geopend zagen. Licht. Muziek. Het zijn verhalen die van grote betekenis zijn voor de nabestaanden. Verhalen die troost en houvast bieden. Intieme verhalen om te koesteren.

Maar er worden mij ook andere verhalen toevertrouwd. Over ervaringen rond het sterfbed waarover nabestaanden soms zo moeilijk kunnen spreken.  Het in alle rust en vrede sterven wordt vaak verbonden met gelovig sterven. Maar wat betekent dat voor mensen die strijd kennen op het sterfbed?  Het roept vragen op of de overledene wel door God is opgevangen. Of zij/hij niet standvastig genoeg was in het geloof, of –  Naast het verlies sluipt soms ook verdrietige onzekerheid de herinneringen binnen. Waarom moest onze geliefde zo strijden?

Ik ben er huiverig voor om de strijd op het ziekbed al te snel te vertalen naar een geloofsstrijd.  In mijn gesprekken met terminale gemeenteleden merkte ik vaak een dubbele beweging. Enerzijds was er de overgave aan God, de rust door de dood heen opgevangen en thuisgebracht te worden. Anderzijds was er een innerlijke strijd om de mensen die achter moesten blijven los te laten. Liefde verbindt. Liefde maakt dat we met heel ons hart ons met de ander verbinden. De strijd op het doodsbed heeft soms alles te maken met de diepte van verbondenheid en verwevenheid.

Daarnaast doen ziekte en medicijnen veel met mensen.

Hoe mensen ook overlijden, in alle rust of met strijd, de liefde van God is niet afhankelijk van onze overgave en ons geloof. Gods liefde is genade – en toont ons de ruimte van Zijn hart.

 

Elke geur vertelt een verhaal. Gedachten tijdens het uitlaten van de hond

9 Mei

Vandaag is weer zo’n dag. Ik maak aanstalten om onze hond Flower uit te gaan laten. Zonnestralen vallen vrolijk door de ramen en de kastanjebloesem dwarrelt door de straat. Hup, schoenen aan, jas aan. Riem voor de hond – en gaan. Maar met het dichttrekken van de deur vallen de eerste regendruppels al. We laten ons natuurlijk niet ontmoedigen en stappen stevig door. Als we de hoek omslaan, wakkert de wind aan en valt de regen met bakken uit de lucht. Van die Noachregen.

Ondanks de regen neemt Flower bij haar perkje rustig de tijd om de laatste nieuwtjes uit de buurt tot haar te nemen. Zo’n grasveldje lijkt een beetje op twitter en facebook. Rustig snuffelt Flower alle geuren op en wordt zo bijgeroken over het eten, gezondheid en relatieproblemen van de honden uit de buurt.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In de regen trof me dat. Elke geur is interessant. Geen oordeel, geen onuitgesproken verwachting. Gewoon ruiken en het verhaal ontdekken en laten staan. Zoals Flower ook volstrekt onbevooroordeeld even in mijn schoenen kan ruiken – hoe gaat het met je?

Geen paniek – ik ga niet pleiten voor snuffelpastoraat. Maar ik zou soms wel iets meer van Flower willen hebben. Luisteren zonder oordeel. De tijd nemen om alles goed op te nemen, ook als de omstandigheden stormachtig zijn. Onbevooroordeeld, geïnteresseerd – luisteren met aandacht. Want elk levensverhaal is het waard gehoord te worden.