Tag Archives: geweld

Doorbreek het zwijgen

20 nov

Vandaag (19 november 2018) was ik aanwezig bij de opening van de tentoonstelling ‘Kracht uit geweld’. De gemeente Gooi en Vechtstreek had in het kader van de week tegen kindermishandeling de stichting Kunst uit geweld uitgenodigd om een tentoonstelling te organiseren in de bibliotheek van Huizen.

in de wereld. Door Esther

In de wereld. Door Esther

Wethouder Hoelscher opende de tentoonstelling en vroeg in zijn toespraak aandacht voor de eenzaamheid van slachtoffers van geweld, Niet alleen draag je de gevolgen van verwaarlozing, geweld of misbruik met je mee, maar je raakt ook geïsoleerd. Want aan wie kan je je verhaal vertellen? Wie zal jou geloven? De wethouder was geraakt door de eenzaamheid die in zoveel kunstwerken naar voren komt. “Ik kan me niet indenken hoe dat voelt. We moeten dit echt bespreekbaar maken.”

Een van de kunstenaars droeg vervolgens een gedicht voor, waarin de kwetsbare hoop werd verwoord. Het leven stopt niet bij die momenten van geweld. De kracht om te overleven is ongedacht groot. Daar waar mensen weer leren vertrouwen, opent zich de weg naar het leven.

overzicht

Tentoonstelling in de bibliotheek te Huizen

De kunstuitingen vertellen een verhaal. Het verhaal waarin de woorden vaak nog ontbreken. Wat gebeurd is, is onuitsprekelijk. Wat heeft plaatsgevonden, wordt verzwegen – door de samenleving, door de dader, door het slachtoffer. Het beeld gaat aan het verhaal vooraf. Dat er geen taal en geen woorden zijn, betekent niet dat misbruik dus wel mee zou vallen. De schilderijen laten de verwoestende doorwerking van het geweld zien. Het zwijgen van de samenleving vergroot de schurende pijn van de slachtoffers.

De week tegen kindermishandeling is in het leven geroepen om het zwijgen te doorbreken. De verhalen van de slachtoffers onderstrepen het belang van aandacht voor deze thematiek en de noodzaak om alles op alles te zetten om kinderen te redden uit situaties van misbruik en om misbruik te voorkomen.

Doorbreek het zwijgen.

doorbreek het zwijgen

Spiegel. Door Mariska

 

Verbijsterende stilte

23 mrt

Vandaag (23 maart) is de Ontmoetingskerk open van 15.30 – 18.30 uur om een kaarsje aan te steken of om gewoon even stil te zijn.  Er is verbijstering, ontgoocheling, woede en angst. Gisteren werd de dag gekleurd door alle berichten uit Brussel. Vandaag zal het doorgaan. Niet alleen de feiten, maar ook het duiden. Hoe kon dit gebeuren? Wie moeten we de schuld geven? Waar moeten we naar toe met onze gevoelens van verwarring en frustratie?

Stille Week

Deze week is de Stille Week. De week vóór Pasen. In de christelijke traditie is dit misschien wel de meest intense week van het jaar. We leven toe naar twee feestdagen die samen het hart van het christelijk geloof vormen. Goede Vrijdag. De dag dat we gedenken dat Jezus aan het kruis stierf. Pasen. De dag van opstanding en van nieuw leven. Maar steeds weer ontglippen ons de woorden als we de betekenis van Goede Vrijdag en Pasen proberen te beschrijven. Het mysterie overstijgt ons – misschien past ons de stilte. Verstilling. Inkeer. Om zo dichter bij het geheim, bij de rijkdom van het evangelie te komen.

Verscheurde stilte

Vandaar die Stille Week. Om toe te groeien naar het geheim. De stilte werd echter versplinterd door de aanslagen in Brussel. Het geluidsfragment op radio 1 van een kind, huilend en in paniek, galmt nog steeds na in mijn oren. Het brengt het geweld van de wereld opnieuw dichterbij. De aanslagen in Istanboel en Ankara. Jemen. Homs. Bagdad. Mogadishu. Het geweld leek weg te denken. Maar nu is het om de hoek. Nog weer dichterbij …

Hoe moeten we reageren? Moeten we reageren? Wat kun je zeggen? Behalve dan dat je het verschrikkelijk vindt voor de slachtoffers en nabestaanden, voor alle betrokkenen.

Goede Vrijdag en Pasen

De aanslagen zetten de viering van Goede Vrijdag en Pasen op scherp.  Zou het kunnen zijn dat Goede Vrijdag en Pasen onze reactie op deze aanslagen zou moeten bepalen? De weg die Jezus ging, was een verrassend en verwarrend. Radicale verbondenheid en solidariteit met lijdende en uitgestoten mensen. Jezus ging de weg van de radicale dienende liefde. Hij ging de weg die Gods Rijk heeft geopend: het Rijk waar recht heerst en barmhartigheid geleefd wordt. Pasen vertelt van ongedachte hoop in tijden van wanhoop, van onverwacht licht waar duister leek te heersen.

Haat en angst

Goede Vrijdag en Pasen roepen angst en haat een halt toe. God roept mij een halt toe. Ik verlies mijn geloof in medemensen die zomaar de meest gruwelijke aanslagen kunnen plegen tegen weerloze en kwetsbare mensen. In naam van hun god. Ik verlies mijn geloof in mijn  medemensen die uit frustratie, woede en angst heel bevolkingsgroepen beschuldigen en bedreigen. En daarmee de voedingsbodem leggen voor een nieuwe generatie mensen zonder hoop in een samenleving die hen uitstoot. Ik verlies mijn geloof, omdat ik bang ben en geen houvast meer ervaar.

Kun je nog geloven?

Daar waar ik zelf niet langer kan en durf te geloven in medemensen, in samenlevingen of in religies, klinkt de stem van de Levende. Durf ik het te wagen met een God die lief heeft tot het uiterste? Durf ik houvast te vinden in de hoop die op mij toekomt? Niet de angst of haat, maar vertrouwen en liefde? Overigens is Bijbelse liefde ook helder en scherp: de liefde strijdt tegen onrecht en brengt de gebutste en beschadigde mens weer aan het licht.

De stilte om de morgen te ontdekken

Ik heb de stilte nodig om op weg te gaan naar Goede Vrijdag en Pasen. Ik heb de stilte nodig om mijn gedachten te ordenen over de verbijsterende gebeurtenissen. Ik heb de stilte nodig om te ontdekken wanneer de morgen begint Een oud Joods verhaal vertelt het als volgt:

Zo vroeg een rabbi eens aan zijn leerlingen hoe je weet wanneer de nacht ten einde is, en de dag begint. De één zei: dat is wanneer je een hond van een schaap kunt onderscheiden. Nee, zei de rabbi. Is het dan wanneer je van verre een dadelboom van een vijgeboom kunt onderscheiden? vroeg een ander. Nee, zei de rabbi, het is als je in het gezicht van de mens die je tegenkomt kunt kijken en daarin het gezicht van je broer of je zus ziet. Totdat het zover is, is de nacht nog bij ons.

 

Had je maar geen vrouw moeten zijn

19 sep

Deze week kwam ik een opmerkelijk bericht tegen. De Thaise premier en bevelhebber van het leger, Prayut Chan-O-Cha, reageerde op de moord op twee Britse toeristen. In een interview stond hij stil bij het gegeven dat Thailand veel minder veilig is dan toeristen denken. In het interview zegt hij: “There are always problems with tourist safety. They think our country is beautiful and is safe so they can do whatever they want, they can wear bikinis and walk everywhere. But can they be safe in bikinis… unless they are not beautiful?”

In deze opmerking klinkt de opvatting door dat er een helder verband is tussen geweld en (vrouwelijke) schoonheid. Vrouwelijkheid in de openbare ruimte kan leiden tot geweld en misbruik. Het is een opvatting die breed gedragen wordt. In Thailand is het geweld tegen vrouwen een groot probleem. Na ophef in de media over recent geweld tegen vrouwen heeft de Thaise overheid enige tijd geleden besloten om aparte vrouwenwagons in te zetten. Deze oplossing ligt in het verlengde van de visie van de premier: schoonheid kan geweld uitlokken.

doodlopend spoor

De vrouwenwagons lijken een snelle manier om de veiligheid van vrouwen te herstellen, maar door de onderliggende vooronderstellingen is het op termijn schadelijker voor de veiligheid van vrouwen. Geweld wordt niet veroorzaakt door het uiterlijk of het voorkomen van slachtoffers, maar door het machtsdenken van daders. Geweld kan niet succesvol bestreden worden door vrouwen uit het publieke domein te verwijderen of door vrouwen zo te kleden dat elke verwijzing naar vrouwelijkheid aan het oog is onttrokken.

Geweld wordt niet veroorzaakt, omdat een vrouw in het openbaar lacht, maar omdat een dader zich niet wenst in te houden. Geweld wordt niet veroorzaakt, omdat een vrouw een rokje draagt, maar omdat de dader geen grenzen wenst te accepteren.

Wanneer we geweld willen beteugelen en seksueel misbruik willen bestrijden, zullen we de mechanismen en processen die rond misbruik spelen dienen te ontrafelen. Het is niet behulpzaam om slachtoffers verantwoordelijk te houden voor het misbruik. Het past precies bij de rationalisaties van de daders: slachtoffers lokken het zelf uit. Juist in landen waar de ‘zedelijkheid’ hoog in het vaandel staar en vrouwelijkheid uit de publieke ruimte is verbannen, zijn ongewenste grensoverschrijdingen aan de orde van de dag. Mannen menen zich het recht toe te kunnen eigenen om vrouwen uit te schelden voor hoer of om hen lastig te vallen, omdat vrouwen zich in hun ogen verleidelijk zouden gedragen.

Deze visie vergroot het verlammende schuldgevoel waar veel slachtoffers mee worstelen. Had ik het kunnen voorkomen? Had ik me anders moeten gedragen? Anders moeten kleden? Schaamte en schuldgevoelens zijn veel voorkomende gevolgen van seksueel misbruik. Het raakt het slachtoffer immers in de kern van haar of zijn bestaan. Het omgaan met het overweldigende gevoel van machteloosheid, kan de behoefte bij het slachtoffer versterken om de controle over zijn of har leven terug te nemen door zichzelf schuldig te houden. De (onjuiste maar verklaarbare) gedachte is dat als je schuld hebt, je op een ander moment de situatie zou kunnen veranderen. Je zou het misbruik kunnen voorkomen door je anders te kleden, anders te kijken, etc.

De echte oorzaak van seksueel geweld ligt echter niet bij de slachtoffers, maar bij de daders. Veiligheid kan alleen hervonden worden wanneer de attitude van (potentiële) daders verandert. Dit vraagt om een verandering van maatschappelijke en culturele opvattingen die het geweld faciliteren. Wanneer vrouwen en kinderen als minderwaardig worden gezien en wanneer seksisme kan floreren, zal de onveiligheid alleen maar toenemen.

De onveiligheid in een samenleving wordt vergroot door aparte treinwagons en door verhullende kleding voor vrouwen, omdat deze oplossingen de opvatting ondersteunen dat vrouwen ten diepste zelf het geweld uitlokken. Het vergroot de onveiligheid waar deze maatregelen niet mogelijk zijn of niet opgevolgd worden. De ruimte voor de rationalisatie van daders (kijk nou, ze vraagt er toch zelf om – waarom zit ze anders niet in een aparte vrouwenwagon?) wordt groter gemaakt. Ook houdt deze visie geen rekening met het gegeven dat ook mannen slachtoffer worden van seksueel misbruik. Er spelen dus andere mechanismen.

Het kwaad van misbruik zit diep in samenlevingen. Het is niet uit te drijven door vrouwen uit het straatbeeld te verwijderen of door daders die gepakt worden als monsters af te schilderen en te demoniseren. Het kwaad is veel banaler. Veiligheid herstellen we door de gelijkwaardigheid van alle mensen te benadrukken, alert te zijn op seksisme en seksuele intimidatie en de grenzen van elkaar te respecteren.

 

Nederland is ziek. Het grote zwijgen over misbruik

27 mei

Een groepje jongeren op de fiets haalt me in, terwijl ik met de hond een ommetje maak. Het zijn twee jongens en een meisje; ze zijn een jaar of 13, 14. Een van de jongens heeft het hoogste woord. In het voorbijgaan hoor ik hem roepen ‘Nou, en als zij niet wil zoenen, dan zoen ik toch gewoon een ander meisje. Altijd prijs, haha’. Het antwoord van het meisje gaat verloren in de lach van de andere jongen.

Ik moest aan dit voorval denken, toen ik  het bericht op RTL Nieuws las over het rapport van Corinne Dettmeijer, de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen dat morgen (28 mei 2014) gepubliceerd zal worden. De schokkende cijfers die in het rapport genoemd worden, bevestigen de cijfers van eerdere onderzoeken. Nog steeds loopt één op de drie kinderen het risico slachtoffer te worden van een vorm van seksueel geweld. Ruim 20% van de jongens en meer dan 40% van de meisjes krijgen in de loop van hun jeugd te maken met ongewenste aanrakingen of seksuele handelingen.

Afbeeldingsresultaat voor free pic horen zien en zwijgen

Al vanaf de jaren ’80 wordt keer op keer door onderzoeken bevestigd dat seksueel geweld een zeer omvangrijk probleem is. Toch lijkt het maar niet tot ons bewustzijn door te dringen. Ja, we schrikken als er een groot verhaal naar buiten komt. Ja, we reageren massaal woedend als we weten dat ergens een pedoseksueel is komen te wonen. Deze verontwaardiging is echter selectief en contraproductief. Het overgrote deel van onze kinderen wordt geen slachtoffer van een pedoseksueel, maar van een bekende in het gezin of van mensen die vertrouwd worden. De verontwaardiging lijkt op het zondebokmechanisme. We lynchen de zondebok en doen alsof we daarmee de veiligheid weer hebben hersteld.

Het probleem is echter vele malen ernstiger en komt ons vele malen dichter op de huid. Het hoge percentage kinderen dat slachtoffer wordt van seksueel geweld geeft aan dat het een geaccepteerd verschijnsel is. Zolang als het niet bekend wordt, natuurlijk. Deze cijfers betekenen niet alleen dat er erg veel kinderen groot worden in onveiligheid, maar dat er dus ook talloze mensen zijn die zich schuldig maken aan seksueel geweld. Wie zijn deze mensen? Misschien is dat wel het schokkendste: het zijn de mensen om ons heen, en misschien zijn wij het zelf wel. Deze werkelijkheid is zo scherp, dat het beter lijkt om hierover te zwijgen.

Zwijgen houdt echter in dat we accepteren dat ook de volgende generatie opgroeit in onveiligheid en met de gedachte dat seksueel geweld een normaal gegeven is. Daarom kunnen we niet langer zwijgen en moeten we ongemakkelijke vragen stellen. Waarom zijn er zoveel mannen (het zijn voor het overgrote deel mannen die misbruiken) die geweld plegen? Het percentage is zo hoog, dat het niet meer gaat om individuele daders, nee het gaat om een maatschappelijk probleem. Hoe komt het dat onze samenleving zoveel daders voortbrengt? Wat is de rol van onze instituten, onze scholing, onze religieuze cultuur, onze sportcultuur, van de pornografie?

Martin Luther King zei: “In the end what hurts the most is not the words of our enemies, but the silence of our friends. Het is tijd om het zwijgen te doorbreken, en als omstanders onze verantwoordelijkheid te nemen.  Het verschil wordt gemaakt op de voetbalvereniging, aan de borreltafel. Het verschil wordt gemaakt in preken en gebeden. Het verschil wordt gemaakt in onze opvoeding, in onze beelden van mannelijkheid en vrouwelijkheid die we aan onze kinderen overbrengen.  Het is tijd dat mannen en vrouwen in invloedrijke posities zich uitspreken tegen seksueel geweld en zich sterk maken voor de strijd tegen misbruik. Het is tijd om op te staan. Luister deze TedTalk