Tag Archives: Job

Waarom?! – als aanklacht en verzet

7 jun

‘Het leven is niet eerlijk’. De man tegenover mij pakt zijn kopje met beide handen stevig vast en slaat zijn ogen neer. Een traan rolt over zijn wang.  Nauwelijks hoorbaar fluistert hij: ‘Waarom overkomt mij dit?’ Om er direct, haast verontschuldigend aan toe te voegen: ‘Ach waarom ik niet eigenlijk? Er is toch geen antwoord’.

De confrontatie met ziekte, dood, onrecht en lijden breekt soms diep in in ons leven en kan scherpe vragen oproepen. Vragen naar het lijden raken ook aan vragen naar de zin van het bestaan. Wat maakt het leven de moeite waard? Vragen naar het lijden kunnen ook het beeld dat we van God hebben op z’n kop zetten. Waar was God met het ongeluk? Keek Hij de andere kant op? Waarom kreeg die jonge vrouw kanker? Als God machtig is, is Hij dan niet verantwoordelijk te houden voor het leed? Als het leed ons de adem ontneemt, kan er dan nog ruimte zijn voor Gods goedheid?

Afbeeldingsresultaat voor esther veerman schilderij

Esther Veerman, Closed Environment

Het is een vraag die mee resoneert in de verhalen in de Bijbel. Het is ook een vraag die niet statisch is, maar steeds in beweging. In Bijbelboeken als Job, de Psalmen en Prediker worstelen de schrijvers met de vraag naar het lijden en de oneerlijkheid van het leven. De gangbare opvatting van die tijd – dat goede mensen zegen ontvangen en slechte mensen gestraft worden –  blijkt in de praktijk niet op te gaan. Is God dan toch een God van willekeur?

In het Bijbelboek Job maken we kennis met een rechtvaardige: Job. Iemand die betrouwbaar is, op wie je kunt bouwen. In de beschrijving aan het begin van het eerste hoofdstuk klinkt iets door van de gestalte van de mens zoals die door God bedoeld is. Hij komt niet uit Israël, zodat de impact van het verhaal verder reikt – het is universeel.

Op het moment dat deze rechtvaardige met zoveel tegenslag te maken krijgt, komt die vraag naar boven: heeft Job het leed op de een of andere manier over zich afgeroepen? Job verzet zich met hand en tand tegen deze visie. In zijn worsteling, in zijn strijd blijft hij zich met God verhouden. Zijn zoeken en vragen zijn een eerlijk gebed – vol emotie.

Er is bij hem geen berusting en gelatenheid. Als de verschrikkelijke berichten een voor een binnenkomen, stort zijn hele wereld in. Zijn vermogen is hij in een klap kwijt, door natuurgeweld en rovende stammen. Maar erger en dramatischer is dat hij ook zijn kinderen verliest. De berichten volgen zich zo snel achter elkaar op, dat Job niet de tijd heeft om het echt tot zich door te laten dringen. Hij scheurt zijn kleren en scheert zijn hoofd kaal: kleren maken de man. Hij is zijn identiteit kwijt, geen schim meer van wie hij was. In de verpletterende verslagenheid zoekt hij houvast bij de Eeuwige. Zijn waarom-vraag is geen wetenschappelijke vraag, maar een bestaansvraag.

In zijn lezenswaardige commentaar op Job (Antwoord uit het onweer, 1935) schrijft Miskotte over het belang om ruimte te maken en te houden voor de vraag naar het waarom en voor de worsteling met God. We hebben de neiging om aan deze vraag voorbij te gaan, of dicht te smeren met pijnlijke en voorbarige antwoorden. Een antwoord dat in de samenleving gevonden wordt, komt uit de oosterse wijsbegeerte. Het zet in op berusting, op het juiste evenwicht tussen het goede en het kwade. Of men poogt het lot te aanvaarden en zich erbij neer te leggen.

Binnen de christelijke traditie wordt geprobeerd om het lijden te verklaren als noodzakelijkheid op de weg van de vooruitgang, als straf of als les. Maar, zegt Miskotte, al deze visies maken van God een onbetrouwbare boeman of een tragische god. Kenmerkend voor het Joodse denken is het verzet tegen het kwade. Het is de aangevochten mens die zich worstelend met God verhoudt. Het is het hart van de aangevochten mens waarin die vraag naar het waarom ruist en opwelt.

Job zoekt de naam van God. Het is de belofte waar hij zich aan vasthoudt. Het ontzag voor God maakt dat hij zich niet neerlegt bij gemakkelijke antwoorden. In het vragen  en roepen komt hij in Gods nabijheid. Durven wij het in die vraag uit te houden?

NB 1: komende zondag 10 juni om 9.30 uur in de Ontmoetingskerk ga ik in op de antwoorden van de vrienden van Job en van zijn vrouw.

NB 2: elk verhaal is uniek. Elk mens gaat haar of zijn eigen weg in het omgaan met lijden en in het verhouden met God. Niet iedereen worstelt en strijdt. Er zijn mensen die juist in de diepte van ellende troost en bemoediging van God ervaren: Hij heeft kracht gegeven en op de een of andere manier hen gedragen.