Tag Archives: omstander

Ondertussen in Nederland – over seksueel misbruik

28 aug

Afgelopen nacht kon ik niet slapen. Ik dacht aan de 1400 meisjes in Rotherham, Engeland, die in de afgelopen jaren geleden hebben onder stelselmatig seksueel misbruik. Gevangen in een verschrikkelijk web van seksueel misbruik.  Meisjes die worden uitgeleverd aan mannen. Bij het woord ‘uitgeleverd’ huiver ik. Wie leveren uit? Het zijn vaders, broers, moeders, vertrouwenspersonen – het zijn de mensen op wie het kind had moeten kunnen vertrouwen. Het zijn de mensen die de plicht, de roeping hadden om onvoorwaardelijk van het meisje te houden. Wat een diep verraad.

door Esther Veerman

door Esther Veerman

Rotherham

Afgelopen nacht lag ik wakker, en dacht aan de meisjes in Rotherham. Niet alleen werden en worden ze op een gruwelijke manier misbruikt, maar ook werden ze niet geloofd. Het niet geloofd worden – hoe verschrikkelijk moet dat zijn? Hoe diep wordt dan je eenzaamheid? Er was niemand die aan de bel trok. Velen waren op de hoogte of konden op de hoogte zijn geweest, maar er werd opzettelijk de andere kant uit gekeken. Een cultuur van ontkenning. In die cultuur kon het misbruik verschrikkelijke vormen aannemen.

Ook in Nederland

Vannacht kon ik de slaap niet vatten. Ik moest denken aan al die jongens, meisjes en volwassenen die op dit moment te maken hebben met misbruik. Elk jaar worden 62.000 kinderen voor de eerste keer slachtoffer van een vorm van seksueel geweld. Ik moest denken aan al die mensen die slachtoffer zijn geworden van seksueel misbruik en worstelen met de gevolgen. Ik moet denken aan de verstikkende eenzaamheid, omdat het zo zwaar en ongelofelijk angstig is om met je verhaal naar buiten te komen. Wat doet het met je, wanneer je niet geloofd wordt, wanneer je gezegd wordt te zwijgen, wanneer je ontdekt dat er een cultuur heerst van zwijgen, ontkennen en de andere kant opkijken.

Geen geïsoleerd probleem

We mogen niet langer onze ogen sluiten. Seksueel misbruik is niet een geïsoleerd probleem van een gestoorde gek of een zieke groep. Seksueel misbruik komt zo breed voor in de samenleving, dat het blijkbaar diep in onze cultuur is verankerd. Dat is het eerste waar we van doordrongen moeten raken. Misbruik komt in alle lagen van de bevolking voor, en in het overgrote deel van het misbruik is de dader een bekende van het slachtoffer. Het meeste misbruik vindt binnen onze eigen gezinnen plaats.

Cultuur van zwijgen

Waarom wordt er zo vaak en gemakkelijk in alle toonaarden gezwegen over misbruik? Dat daders zwijgen ligt voor de hand. Wanneer een situatie van misbruik uitkomt, valt de hele samenleving over de dader heen. De extreme verontwaardiging is geen meeleven met het slachtoffer, maar een ultieme manier om het kwaad te bezweren. De dader is het geïdentificeerde kwaad en moet worden uitgedreven. Er is geen ruimte om na te denken over het klimaat waarbinnen het misbruik kon ontstaan.

Slachtoffers zwijgen omdat ze vaak loyaal zijn aan de daders. Het zijn immers vaak bekenden. Kun je je broer, oom, vader of tante aangeven? Daarnaast gaat misbruik vaak gepaard met dreiging. Daders bedreigen of manipuleren slachtoffers, zodat ze veel moeten overwinnen om het verhaal naar buiten te durven brengen. Tot slot moeten slachtoffers ook de eigen schaamte overwinnen. Slachtoffers voelen zich vaak schuldig over het misbruik en schamen zich voor wat hen is aangedaan. Blaming the victim, ongeloof en onbegrip verergeren de schaamte.

De omstanders zwijgen omdat de verhalen van misbruik de idylle van veiligheid op het spel zetten. Gezinnen blijken niet zonder meer de hoeksteen van de samenleving te zijn. Sportverenigingen, kerkelijke gemeenschappen, instellingen, scholen en crèches blijken veel minder veilig dan gedacht. Ontkennen en de andere kant op kijken is een manier om de idylle in stand te houden. De nadruk om te vergeven of om het misbruik met de mantel der liefde te bedekken zijn middelen om het zwijgen in stand te houden. Het aanhoren en geloven van de verhalen van de slachtoffers vraagt om ingrijpen, om handelend optreden. Het vraagt om naar onze eigen houding en onze eigen rol te kijken. Luisteren naar het slachtoffer vraagt om betrokkenheid. Neutraal blijven speelt de dader in de kaart en houdt het klimaat waarbinnen het misbruik kan woekeren in stand

Het is tijd om wakker te liggen en op te staan.

Nederland is ziek

10 jun

Met zekere regelmaat worden we in Nederland opgeschrikt door verhalen van seksueel misbruik. Soms zijn het verhalen van een dader die vele slachtoffers heeft gemaakt, zoals Benno L of Robert M. Terecht roepen deze verhalen veel emoties op. Soms betreft het verhalen die ‘kleiner’ zijn, maar  ook zo verschrikkelijk.

speak

Meisje wordt moeder

Een verhaal van enige tijd geleden greep mij erg aan: een meisje van 12 jaar dat seksueel misbruikt werd door haar vader en een kindje kreeg. Het is een beklemmende en schokkende gebeurtenis. Hoe eenzaam zal dit meisje zich gevoeld hebben tijdens het misbruik, en hoe eenzaam zal zij zich gevoeld hebben, toen de hele wereld over dit gezin heen viel? Het mag duidelijk zijn dat het misbruik afschuwelijke gevolgen heeft; voor dit meisje van twaalf, voor haar baby. Het is ook niet te begrijpen dat de vader eerder veroordeeld is geweest voor incest en opnieuw zomaar zijn gang kon gaan.

Woedende reacties

Maar wat mij opviel in de reacties op verschillende fora is de woede en uitzonderlijke felheid waarmee op de vader werd gereageerd. Hoewel ik deze reacties wel begrijp, roepen de agressie en harde oordelen voor mij ook nieuwe vragen op. Het is immers wel ónze samenleving waarbinnen dit misbruik kon gebeuren.

Wat is mijn rol?

Met zijn allen wijzen we van ons af, terwijl wij het zijn die het klimaat en de mogelijkheden creëren waarbinnen deze excessen plaats kunnen vinden. Waarom ik dat denk? Enige tijd geleden stond in de krant te lezen dat één op de drie verpleegkundigen last heeft van seksuele intimidatie. Dit is een uitermate onthutsend gegeven. Iemand is ziek, zwak of hulpbehoevend, of komt op bezoek bij een zieke bekende, maar vindt toch nog de ruimte om een verpleegkundige te intimideren. Het gaat om onze opa’s of oma’s, vaders of moeders, partners, broers of zussen die vervelende en intimiderende grappen maken. Opmerkingen waarbij verpleegkundigen zich ongemakkelijk voelen. En wij? Wij laten het gebeuren.

Robert M. maakte kinderporno – dat is op zichzelf verschrikkelijk. Wat onthutsend is, is dat er een markt is voor kinderporno, omdat er vele brave burgers in de stilte het internet afzoeken naar dit soort plaatjes en filmpjes. En bereid zijn hiervoor te betalen. De samenleving biedt de bedding waarbinnen dit kan gebeuren.

Elk onderzoek naar seksueel misbruik of huiselijk geweld maakt duidelijk dat het een groot probleem is, zowel in omvang als in intensiteit. Maar als er zoveel slachtoffers zijn, dan zijn er dus ook heel veel daders….

Een seksueel intimiderend grapje

Een tijd geleden mocht ik een inleiding houden voor visitatoren over seksueel geweld in de kerken. (Predikanten, ouderlingen of diakenen bezoeken als visitator kerkelijke gemeenten om te vragen hoe het gaat. Klachten over bv de predikant kunnen met een visitator besproken worden). Het gezelschap bestond voor het overgrote deel uit mannen. In mijn inleiding legde ik uit dat het klimaat in de gemeente belangrijk is: is er respect voor de medemens? Worden de grenzen van elkaar gerespecteerd? Op dat moment maakte één van de visitatoren een seksueel intimiderende grap. Iedereen moest erg lachen. De vrouwen voelden zich erg ongemakkelijk. Toen ik aangaf dat hier dus grenzen werden overschreden, begon één van de vrouwen de man te verdedigen.

Verandering van klimaat is nodig

Ja, de dader die misbruik pleegt, moet gestraft worden. Door de rechter, overigens. Maar tegelijkertijd constateer ik dat Nederland ziek is. Als wij niet beginnen om bij kleine grensoverschrijdingen aan de bel te trekken en te protesteren, als wij niet bereid zijn om zelf te veranderen, zullen deze excessen blijven plaatsvinden. Want wij laten het gebeuren.