Ach, de liefde …

26 Mei

Vandaag, 26 mei 2018, zijn Esther en ik 25 jaar getrouwd. Een ode aan de liefde, aan de liefste

IMG_20170927_082709

De liefde is

als het ruisen van de wind

in de toppen van de bomen

onhoorbaar dichtbij

een streling

die toekomst opent

leven verandert

De liefde is als het licht

omarmt en verwarmt

sterker dan de donkerste nacht

helderder dan de diepste diepte

krachtiger dan de dood

De liefde rolt de steen

van het verstilde hart

In de geborgenheid van jouw trouw

in de beschutting van jouw liefde

werd ik mens

en stond op

De liefde wekt verlangen

naar het goede leven

waarin ik jou

op handen draag

en jij mij

 

Advertenties

The Armed Man: overweldigend en emotioneel

15 Mei

‘Het was mooi’, stamelde ik bij het verlaten van de kerkzaal tegen Bert Webbink, lid van de muziekcommissie van de Ontmoetingskerk en de drijvende kracht achter het realiseren van The Armed Man. Mass for Peace van Karl Jenkins.

Afbeeldingsresultaat voor the armed man vriezenveen

Natuurlijk was het niet ‘mooi’ – het was zoveel meer dan dat. Adembenemend, indrukwekkend, ontroerend, hartverscheurend, emotioneel, overweldigend. Ik had tijd nodig om alle indrukken te verwerken.

Toen ik in de volle Ontmoetingskerk plaats had genomen, bedacht ik me hoeveel geluk we hebben met zoveel getalenteerde muzikanten van de Vriezenveense Harmonie en met zoveel enthousiaste doorzetters die de juiste mensen wisten te bereiken om dit schitterende project te verwerkelijken. Het projectkoor met 75 zangers was indrukwekkend, en de dirigenten Erik van de Kokl en Mark Schrijver hebben uitstekend werk geleverd.

Het ontroerde me dat deze Mass for Peace in de Ontmoetingskerk werd opgevoerd. Is dat niet waar we als Ontmoetingskerk ten diepste voor staan: ontmoeting en verbinding?

Het muziekstuk van Jenkins is in zekere zin een aanklacht tegen de mensheid die steeds weer zoekt om langs de doodlopende weg van oorlog en geweld conflicten te beëindigen. Het is echter ook een verhaal van hoop, omdat de weg van respect en van het zoeken naar verbinding ruimte maakt voor vrede.

In de muziek komt deze aanklacht scherp naar voren, ondersteund door filmfragmenten die de waanzin van oorlog en geweld laten zien. Zelf vond ik het nummer (was het Charge! of Angry flames? Ik weet het niet, door de tranen die over mijn wangen stroomden) waarin de muziek ons opzweepte, het koor het verschrikkelijke en dramatische uitschreeuwde en de filmbeelden tot diep in de ziel raakten, het meest indrukwekkend. Op het hoogtepunt van al het geluid dat op mij afkwam, zagen we de beelden van 9/11. En opeens was het stil. Doodstil. Ademloos keek ik naar het ineenstorten van de Twin Towers. De stilte galmde in mijn hoofd.

Het stuk eindigt met Better is peace. Een nummer over hoop. Dit muziekstuk van Jenkins bepaalt ons opnieuw bij het belang van verbinding. Aan het begin van het stuk klinkt  ook de islamitische oproep tot gebed. Wat is het belangrijk dat we elkaar blijven zoeken. Wat is het van onschatbare waarde dat er steeds weer mensen zijn die zoeken naar overeenkomsten en naar verbondenheid.

Dit stuk maakt ons opnieuw bewust van dit belang. Dank aan het koor. Dank aan het orkest. Dank aan de solisten. Dank aan de dirigenten. Wat een prachtige, waardevolle en ontroerende avond werd ons gegeven.

Dinsdag 15 mei om 20.30 uur is er nog een kans om het stuk te zien in de Ontmoetingskerk. Hier kun je nog kaarten reserveren

Hier kun je The Armed Man luisteren.

Moederdag

12 Mei

In mijn pastorale ontmoetingen hoor ik met regelmaat verhalen over moeders. Vaak zijn het verhalen over vrouwen die een monument verdienen. Krachtige moeders die er ‘gewoon’ altijd zijn. Krachtige moeders die soms ondanks alles die troostende schuilplaats, en dat noodzakelijke en bemoedigende thuis zijn.

Dat krachtige is lang niet altijd fysieke kracht. De kracht van moederschap zit in de onvoorwaardelijke liefde. De beschuttende geborgenheid. De onbaatzuchtige verbondenheid. Ook als moeders soms broos en kwetsbaar zijn. Wat is de liefde van een moeder onmisbaar in een mensenleven.

Afbeeldingsresultaat voor esther veerman

Mama, Esther Veerman

Moederschap is het grote en ondenkbare geschenk. Daar waar moeders hun kinderen geborgenheid en liefde meegeven, daar waar moeders in al hun eenvoud, kwetsbaarheid en pogen, die veilige plek zijn waar kinderen altijd terecht kunnen – daar groeien en bloeien kinderen.

Omdat moederschap zo belangrijk is en verband houdt met zulke diepe emoties, is het gemis van een moeder of van een kind soms zo verscheurend en pijnlijk.

Dat is de andere kant van Moederdag. De scherpe pijn die met mensen mee kan gaan, omdat hun moeder nooit in staat is gebleken om liefde te geven. De diepe gekwetstheid die zich in mensen kan nestelen door woorden en handelingen van een moeder die het haar geschonken vertrouwen misbruikt heeft.

Het diepe verdriet om een lieve en bewogen moeder die overleden is.

De schurende en verscheurende heimwee van het onvervulde verlangen. Het ondenkbare gemis van een kind dat je als moeder hebt moeten wegdragen.

Als we Moederdag vieren, zie ik ook de schaduw en de pijn die opnieuw wakker worden gemaakt door de vrolijke reclames. Het is goed om die schaduwkant te zien en om er aandacht voor te hebben.

en daarnaast is het goed om voor al die onbaatzuchtige moeders, voor al die onvoorwaardelijke liefde, voor al die onbetaalbare zorg, al die slapeloze nachten, voor al die liefde met al dat vallen en opstaan – om voor die liefde een kaars aan te steken.

Afbeeldingsresultaat voor kaarsje

Moederschap is het fundament waarop kinderen het leven leren omarmen als het geschenk dat het is. Moeders, bedank!

Zeven teksten over de weg van vergeving

4 Mei

Vergeving neemt in het christelijk geloof een belangrijke plaats in. De vergevende liefde van God roept mensen op ook zelf vergevend te leven. Dat komt duidelijk naar voren in de bede van het Onze Vader over vergeving: “Vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren.” Tegelijkertijd roept vergeving in concrete situaties soms scherpe vragen op en blijkt het helemaal niet zo eenvoudig. Daar komt bij dat soms onder de noemer van ‘vergeving’ situaties van onrecht in stand worden gehouden.

Vergeven is in zekere zin het hart van het christelijk geloof. De vergeving van God biedt ruimte voor aanvaarding, voor een nieuw begin. Vergeving kan echter nooit los gezien worden van recht doen en van gerechtigheid. Er zijn situaties die zo beschadigend zijn geweest, dat het spreken over vergeving alleen maar schadelijk en pijnlijk is. Daar komt bij dat de vraag om vergeving door het slachtoffer eigenlijk vooraf gegaan zou moeten worden door de erkenning van schuld door de dader. In de meeste gevallen is dit helaas niet aan de orde.

Het is goed om te bedenken dat vergeving ook een innerlijk proces kan zijn om jouw banden met de dader (ik bedoel dit: als jij boos bent, verbitterd raakt, zit je als het ware nog vast aan die dader) en met wat je is aangedaan door te snijden. Het gaat echter niet zomaar, soms is het een proces, een weg die je moet gaan. Dit leesrooster is bedoeld om die weg te verkennen.

Tot slot: ook het spreken over vergeving laat de juridische weg open als er sprake is van strafbare feiten.

Zondag: stop de wraak

Lezen: Matt. 18, 21 en 22:  21 Daarop kwam Petrus bij hem staan en vroeg: ‘Heer, als mijn broeder of zuster tegen mij zondigt, hoe vaak moet ik dan vergeving schenken? Tot zevenmaal toe?’ 22 Jezus antwoordde: ‘Niet tot zevenmaal toe, zeg ik je, maar tot zeventig maal zeven.

Zo’n antwoord van Jezus roept bij mij behoorlijk wat stress op. Zeventig maal zeven maal. Als je zo vaak moet vergeven, kun je gerust zeggen dat vergeven een levenshouding is. Misschien is dat ook wel wat Jezus ons hier vertelt: vergeven zou je tweede natuur moeten worden. Waarom is vergeven zo belangrijk? Allereerst vraagt de vergevende liefde van God om antwoord van ons. De vergeving van God biedt ons de ruimte voor een nieuw begin. Gods aanvaarding, bewogen en liefde, zichtbaar geworden in de weg van Jezus Christus, zijn een ongedacht en onverwacht cadeau.  Het logische antwoord op het ontvangen van vergeving, is het doorgeven van vergeving. (Lees verder vanaf vers 23 – 35).

In de tweede plaats is het antwoord van Jezus een oproep om de waanzin van wraak en haat te stoppen. In Genesis lezen we over Lamech die uitroept dat hij zevenenzeventig maal gewroken zal worden. Hij is druk met zijn eigen reputatie, en met zijn eigen eer. Door te reageren met geweld, ontstaat er een keten van geweld en haat. Deze keten kent alleen maar verliezers.

Afbeeldingsresultaat voor free pictures hate

Jezus nodigt ons uit om niet de haat te koesteren, maar te leven vanuit het loslaten van wie en wat je gekwetst en beschadigd heeft. Een levenshouding die oefening vraagt en ook niet zomaar op elke situatie toe te passen is.

Vraag: wat roept deze tekst bij jou op? Waarom zou Jezus dit zo gezegd hebben?

Maandag: stil staan bij beschadigd zijn

Lezen: psalm 147, 1 –  6 Hoe goed is het te zingen voor onze God, hoe heerlijk hem onze lof te brengen. 2 De bouwer van Jeruzalem, dat is de HEERhij brengt de ballingen van Israël bijeen. 3 Hij geneest wie gebroken zijn en verzorgt hun diepe wonden. 4 Hij bepaalt het getal van de sterren, hij roept ze alle bij hun naam. 5 Groot is onze Heer en oppermachtig, zijn inzicht is niet te meten. 6 De HEER richt de vernederden op en drukt de goddelozen neer.

Als je nadenkt over vergeven (misschien ingegeven door anderen, misschien een stemmetje in jezelf) betekent dit dat je iets hebt meegemaakt. Iemand heeft jou iets aangedaan.

Afbeeldingsresultaat voor free pictures broken

Het is belangrijk en noodzakelijk om de tijd te nemen om stil te staan bij wat er gebeurd is, en wat het met je doet en gedaan heeft. Het is noodzakelijk om onder ogen te zien hoe je beschadigd bent door de gebeurtenis. In de tekst van vandaag lezen we dat de HEER vernederden weer opricht. Het kan je helpen om de ruimte en de rust te vinden om je verhaal onder ogen te zien. God ziet jou immers ook, met jouw verhaal en strekt zich uit naar jou om je op te richten – opstanding.

Vraag: kun je stilstaan bij de gebeurtenis en de impact die dat op jou heeft (gehad)? Wat doet het met je om hierbij stil te staan?

Dinsdag: ruimte voor verdriet

Lezen: Mattheüs 5, 4 Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden.

 

Afbeeldingsresultaat voor free pictures tears

Als je nadenkt over wat je is aangedaan, wat je hebt meegemaakt, is verdriet misschien wel de eerste emotie. Verdriet om de pijn. Verdriet om hoe je leven gelopen is. Verdriet om je gekwetstheid en je kwetsbaarheid.

In de Bijbel is er alle ruimte voor verdriet. Het is goed om je tranen de ruimte te geven. In psalm 56 lezen we dat God onze tranen in zijn kruik bewaart. Elke traan vertelt een eigen verhaal. De tranen met tuiten. De eenzame, stille traan.

Er is de belofte: je zult getroost worden. Het gaat hier niet om voorbarige troost. Troost die als het ware het verdriet weer terug duwt achter de ogen, achter de muur van niet-voelen. Nee, troost maakt ruimte. Echte troost koestert de tranen. Echte troost biedt in het verdriet beschutting. Vanuit die erkenning en beschutting kan de troost de weg naar het hart vinden.

Vraag: kun je je verdriet ook met anderen delen? Heeft God voor jou ook betekenis in het hanteren van het verdriet?

Woensdag: woede en wraak

Lezen: Jesaja 63, 4 – 6 Ik, de HEER, had besloten tot een dag van wraak, het jaar van vergelding was aangebroken. 5 Toen zag ik dat er niemand was die hielp, ik was geschokt dat niemand mij aanmoedigde. Op eigen kracht bracht ik redding, door mijn woede aangespoord. 6 Ik heb de volken in mijn woede vertrapt, met mijn toorn heb ik hen dronken gevoerd. Hun bloed liet ik op aarde neervloeien. 

 

Afbeeldingsresultaat voor free pictures angry animal

Woede is een ongemakkelijke emotie. Zeker in onze tijd waarin we zoeken naar consensus en moeilijke verhalen al snel onder het vloerkleed worden geveegd. Tegelijkertijd is woede noodzakelijk en heilzaam. Woede zet ons in beweging. Woede is een signaal dat grenzen zijn overschreden en dat je opstaat tegen onrecht, opstaat om je ruimte terug te claimen. Natuurlijk is het van belang om te onderscheiden waarover je kwaad bent en hoe je met je woede omgaat.

Wat bijzonder en helpend is, is dat er in de Bijbel zonder gêne wordt geschreven over God die woedend is over onrecht. Die woede brengt verandering. Deze woede is een erkenning van wie gebutst en gebeukt is. Het is een uitnodiging om na te denken over die ingrijpende gebeurtenis en om de schuld ook daar neer te leggen waar die hoort.

Vraag: hoe ga jij om met boosheid?

Donderdag: recht doen

Lezen: Psalm 31, 2 – 3 Bij u, HEER, schuil ik, maak mij nooit te schande. Bevrijd mij en doe mij recht, 3 hoor mij,  haast u mij te helpen, wees voor mij een rots, een toevlucht, een vesting die mij redding biedt.

Afbeeldingsresultaat voor esther veerman

Vergeven is een proces. Het is niet een eenmalige gedachte of een eenmalige handeling. Vergeven is het gaan van een weg: op die weg mag je ruimte maken voor je levensverhaal, en voor de emoties die daar bij horen. Het gaat om erkenning.

Wanneer je nadenkt om iemand te vergeven, heeft iemand jou dus iets aangedaan. Er is sprake van onrecht, er is sprake van schuld. De roep om recht is een Bijbelse roep. Vergeven is niet het dichtsmeren van lastige verhalen of een verkapte manier van het opleggen van zwijgen, maar een manier om recht te doen en om het leven weer op te kunnen pakken.

‘Doe mij recht’.  Bij recht doen hoort erkenning van wat er gebeurd is en erkenning van schuld. Dat is helend. Een troostvolle gedachte kan zijn dat God aan de kant van de kwetsbare en beschadigde mens staat, en dat zijn hele wezen gericht is op het doen van recht.

Ook als jij jezelf moet vergeven, kan dit een weg naar een nieuw begin zijn.

Vraag: hoe ga jij om met schuld? Kun je de schuld bij die ander neerleggen? Ben je ook in staat om – als je jezelf terechte dingen verwijt – jezelf te vergeven?

Vrijdag: vergeven is niet vergeten

Lezen: Johannes 21,, 13 – 18 Jezus nam het brood en gaf hun ervan, en hij gaf hun ook vis. Dit was al de derde keer dat Jezus aan de leerlingen verscheen nadat hij uit de dood was opgestaan. Toen ze gegeten hadden, sprak Jezus Simon Petrus aan: ‘Simon, zoon van Johannes, heb je mij lief, meer dan de anderen hier?’ Petrus antwoordde: ‘Ja, Heer, u weet dat ik van u houd.’ Hij zei: ‘Weid mijn lammeren.’ Nog eens vroeg hij: ‘Simon, zoon van Johannes, heb je me lief?’ Hij antwoordde: ‘Ja, Heer, u weet dat ik van u houd.’ Jezus zei: ‘Hoed mijn schapen,’ en voor de derde maal vroeg hij hem: ‘Simon, zoon van Johannes, houd je van me?’ Petrus werd verdrietig omdat hij voor de derde keer vroeg of hij van hem hield. Hij zei: ‘Heer, u weet alles, u weet toch dat ik van u houd.’ Jezus zei: ‘Weid mijn schapen.

Afbeeldingsresultaat voor esther veerman

Het is een pijnlijk en bevrijdend gesprek tussen Jezus en Petrus. Petrus heeft Jezus op het ultieme moment tot drie keer toe verraden. De angst zijn leven te verliezen maakte dat hij Jezus op zijn eenzaamste moment tot in het diepst van zijn ziel verraadde. Het is een pijn die met Petrus mee gaat. Wat kun je anders dan dingen doen. Weer gewoon gaan vissen. Stilstaan is nadenken. In de stilte komen de vragen en de knagende stemmen.

Het is Jezus die Petrus weer bepaalt bij het volle leven. In de zich herhalende vraag en in het antwoord klinkt de pijn door. De vragen maken ruimte voor de erkenning van het verhaal, de impact en de schuld. Dat maakt de weg vrij naar vergeving.

Waar dit verhaal mij ook bij bepaalt, is dat vergeven niet gelijk staat aan vergeten. Het gebeuren is onderdeel van je geschiedenis en mag er dus zijn – ook in alle ongemakkelijkheid.  Gedenken is waardevol. Het helpt te voorkomen dat we in dezelfde fouten vervallen.

Vraag: helpt het jou om te mogen gedenken?

Zaterdag: vergeven is loslaten

Lezen: Lucas 11, 1 – 4  Eens was Jezus aan het bidden, en toen hij zijn gebed beëindigd had, zei een van zijn leerlingen tegen hem: ‘Heer, leer ons bidden, zoals ook Johannes het zijn leerlingen geleerd heeft.’ Hij zei tegen hen: ‘Wanneer jullie bidden, zeg dan: “Vader,  laat uw naam geheiligd worden en laat uw koninkrijk komen. Geef ons dagelijks het brood dat wij nodig hebben. Vergeef ons onze zonden, want ook wijzelf vergeven iedereen die ons iets schuldig is. En breng ons niet in beproeving.”’

Afbeeldingsresultaat voor esther veerman

De bede om vergeving heeft in ons denken en doen veel aandacht gekregen. Dit heeft alles te maken met de spanning die met het thema vergeving kan meekomen. Voordat ik nog iets over deze bede zeg, wil ik eerst nog iets anders opmerken. In het Onze Vader worden we op drie verschillende manieren aangesproken. Deze drie manieren omvatten ons hele leven.

De eerste bede vraagt om het dagelijks brood. In deze bede staan we stil bij onze afhankelijkheid aan God. We zijn zijn schepselen en we mogen danken en bidden voor wat we in het dagelijks leven nodig hebben.

In de tweede bede staan vergeving en schuld centraal. We worden aangesproken in onze rol van schuldenaar. Door Gods vergeving opent zich een nieuwe weg, die we ook anderen mogen gunnen. We worden uitgenodigd om na te denken over onze eigen schuld en over onze verantwoordelijkheden. Waar vragen we vergeving voor? Aan wie zouden we vergeving willen schenken?

In de derde bede gaat het over verlossing, verzoeking en gevangenschap. Verlossing heb je nodig als je klem zit in onvrijheid en niet verder kunt.

Het zijn drie wegen naar het goede, volle leven met God. Niet elke bede is op elk moment even actueel in je eigen leven. Soms ben je meer betrokken op het dagelijks leven in je danken of in je bidden. Soms ervaar je beklemming of verzoeking in je leven. Soms is schuld een belangrijk thema.

Dus ‘vergeving’ is een van de beden en nuanceert het gewicht van deze bede een beetje. Vervolgens is het goed om te bedenken dat Gods vergeving altijd onvoorwaardelijk is. Gods vergeving is niet afhankelijk van jouw vermogen een ander te vergeven. als je meer wilt weten over vergeving kun je dit blog of dit blog lezen.

Wat ik je hier wil meegeven, is dat het Griekse woord ‘vergeving’ ‘loslaten’ betekent. Vergeven is de last, de wrok en daardoor de verbondenheid met de schuldige loslaten. Op deze manier zou vergeven je kunnen helpen om los te laten en om een stap te zetten in het proces van heelwording.  Zo zou vergeving ook voor jou vertroostend en steunend kunnen werken – als een van de wegen die de Bijbel ons wijst.

Vraag: wanneer zou vergeving voor jou een heilzame rol kunnen spelen?

Noot: de laatste drie afbeeldingen zijn schilderijen van Esther Veerman

De weg uit de angst naar de vreugde

21 Apr

Er hangt een gespannen opwinding in de bovenzaal. Op die eerste avond van de opstanding buitelen de verhalen over elkaar heen. Het stuwt toe naar een climax, daar laat Lucas geen twijfel over bestaan. De twee leerlingen die teleurgesteld en verslagen uit Jeruzalem waren vertrokken om naar huis te gaan, wisten niet hoe snel ze weer terug moesten naar de leerlingen. Vertellen wat ze hadden meegemaakt. Die vreemdeling die hen de schriften had uitgelegd. Het breken van het brood. Het opeens weten: maar dit is Jezus, onze Messias, Hij leeft!

Terug naar de leerlingen

Als ze het zaaltje binnenvallen waar de leerlingen samen zijn gekomen, roepen de andere leerlingen hen al toe. ‘Heb je het al gehoord?’ ‘Weet je wat er is gebeurd?’ ‘Het verhaal van de vrouwen moet wel waar zijn – Petrus heeft Jezus gezien!’ ‘Wij ook!’ Opgewonden en verbaasde stemmen vullen de ruimte.

Opeens valt het stil. Een laatste woord van Petrus galmt nog door de stilte. Daar, in het midden van de leerlingen staat Jezus. Zomaar. Sommigen slaan de handen voor de ogen. Anderen vallen van angst op de grond. Weer anderen kijken verbijsterd naar Jezus.

Angst en verbijstering

Wat is die angst? Waarom die verbijstering? Het is ook de vraag van Jezus. “Waarom zijn jullie zo ontzet en ten prooi aan twijfel?” Ze hadden immers net nog vol verwondering en met een zekere blijdschap verhalen over vermeende verschijningen van Jezus gedeeld? Misschien zet de aanwezigheid van Jezus alles op scherp. Al pratend was er misschien ook een zekere vrijblijvendheid. ‘Wat mooi dat Jezus voor jou verschenen is.’

Misschien speelt er nog iets anders mee. Vrijwel alle leerlingen hadden nog scherp op hun netvlies hoe zij niet hadden kunnen voorkomen dat Jezus gevangen genomen werd. Ze herinnerden de woorden van Jezus over de noodzaak van lijden en sterven – maar ze hadden het nooit willen horen. Wat zou het eerste woord zijn van Jezus tegen de groep vertrouwelingen die hem in de steek had gelaten?

Vrede!

“Vrede zij met jullie!” Dát is het antwoord van de opstanding. Vrede. Een andere, nieuwe weg. Niet de weg van wraak, van vooral zorgen voor jezelf, ook als het ten koste van anderen is, van geweld. Het is de weg uit de angst naar de vreugde. De leerlingen kunnen het niet bevatten – hoe zouden ze ook? Het gaat immers alle verstand te boven? Vol mildheid en begrip neemt Jezus zijn leerlingen mee op die nieuwe weg. “Voel mijn lichaam maar. Zie de littekens.” Het lichaam doet er toe.  Ons lijf, waarin onze geschiedenis gekerfd is. Ons lijf en ons verleden dat we zo snel ontkennen en verstoppen, geen ruimte geven om te mogen zijn, wordt aan het licht geroepen. Ons lijf mag opstaan! Daar opent zich de vreugde van de opstanding.

Tegelijkertijd betekent de opstanding ook een oproep tot inkeer. Er is een heldere scheidslijn tussen doodsheid en leven. Doodsheid is alles wat ontmenselijkt, wat ons afhoudt van onze bestemming. De zwaarte, duisternis en hopeloosheid. De oproep geldt die weg. Opstanding betekent dat we in ons handelen naar onszelf en naar anderen toe aan het licht gebracht worden.

Misschien is dat de diepste vreugde van Pasen: het opnieuw mogen beginnen. “Kom tot inkeer, opdat je zonden worden vergeven”, zegt Jezus. Het is de vergeving die je de ruimte geeft opnieuw te mogen beginnen. Vergeving als onderdeel van die nieuwe weg. Vergevend leven, omdat we weet hebben wat het betekent vergeven te zijn. Deze vergeving is nooit goedkoop en raakt ons hele bestaan.

Kracht uit de hemel

De leerlingen krijgen een belofte mee. Ze zullen bekleed worden met kracht uit de hemel. Dat is het nieuwe kleed waarin ze zich mogen hullen. De kleding die hen de warmte en bescherming biedt. Het kleed dat onze harnassen overbodig maakt, zodat we met open vizier de ander van harte Gods vrede mogen toewensen. Wat een vreugde!

Luistert God selectief?

16 Apr

16 april 2018

Afgelopen zondag ging collega ds. Johan Wegerif uit Nijverdal voor in de Ontmoetingskerk in Vriezenveen. Ik was blij dat ik in de gelegenheid was om onder zijn gehoor te zijn. De viering raakte me. Centraal stond het verhaal van Kaïn en Abel. Enkele gedachten neem ik mee, de nieuwe week in.

Het leven gaat door

Het eerste is dat het leven doorgaat. In Genesis 3 lezen we hoe Adam en Eva hun plek in de Hof van Eden verliezen. Het volgende hoofdstuk zet hoopvol in: Eva schenkt het leven aan twee kinderen. Zo wordt de belofte die zij in haar naam met zich mee droeg – moeder van alle levenden – vervuld.

Afbeeldingsresultaat voor esther veerman

Mama, Esther Veerman

Onthullende namen

Het tweede is dat de namen die de kinderen krijgen de weg die zij gaan al onthullen. In de naam ‘Kaïn’ klinkt iets door van ‘man’. Hij is de sterkte. hij valt op, hij gaat het maken. Hij is het mannetje. Abel, dat ‘damp’ of ‘nevel’ betekent, is ‘de broer van’. Kaïn eist alle aandacht op. Het leven lacht hem tegemoet. Met zijn energie, kracht en charisma ligt de wereld voor hem open.

De toekomst van Abel is heel wat minder zeker. Hij valt niet op, is haast onzichtbaar. Zijn naam vertelt over zijn kwetsbaarheid. Hij staat al op achterstand. Leven is hard werken.

Kaïn en Abel. Ze vertellen de geschiedenis van ons mensen. De wereld valt uiteen in tweeën: de krachtigen en de kwetsbaren.

Een selectieve God

Het derde is dat God selectief luistert. Zowel Kaïn als Abel brengen een offer aan God. Kaïn is niet een schurk. Hij verbindt zich aan God, geeft Hem de eerste opbrengst van zijn arbeid.  Toch slaat God op zijn offer geen acht. Hij luistert als het ware even niet naar Kaïn, maar kiest er nadrukkelijk voor om ruimte te maken voor Abel, de kwetsbare. Kan dat zomaar? Een selectieve God? Het klinkt als oneerlijk. al gauw vinden we dat iedereen recht heeft op precies evenveel aandacht. Maar God maakt dus andere keuzes: zijn aandacht gaat allereerst uit naar die kwetsbare.

Het laat zich goed verduidelijken met een voorbeeld dat Maarten Luther gebruikte: vraag een moeder van welk kind ze het meeste houdt, en ze zal zeggen: ‘van het zieke kind tot het beter is, van het kind dat weg is tot het thuis is, en van het kind dat verloren is tot het weer gevonden is’.

Verduisterd

Kaïn kan hier echter geen begrip voor opbrengen. Dat is het vierde punt. Kaïn wordt woest en zijn blik wordt donker. Zijn gezicht valt, staat er eigenlijk. Op het moment dat God vraagt aan Kaïn wat er is, kijkt hij weg, kijkt hij naar de aarde. Hij ontwijkt.

Een bewogen God

Het laatste dat me bij is gebleven, is de afloop. Kaïn wordt verantwoordelijk gehouden door God. Er is geen ruimte voor vergoelijken of bagatelliseren. Bij die schuld hoort ook straf. Tegelijkertijd blijft God hem als mens in de ogen kijken. Kaïn vreest opgejaagd wild te worden, en daarin wordt die sterke ineens de kwetsbare. God geeft hem een teken en belofte mee. God blijft de sprekende, de God van bewogenheid en gerechtigheid.

Het verhaal van Kaïn en Abel zet ons op het spoor van de noodzaak om selectief te leven: de kwetsbaren hebben de steun en bemoediging van de sterken nodig. In dat omzien en die zorg komt er ruimte voor het volle leven. Ook buiten de Hof van Eden.

… zoals ook wij vergeven?

5 Apr

Donderdag 5 april 2018

Wanneer een kerkelijke gemeente te maken krijgt met een grensoverschrijdende pastor, klinkt al snel de roep om vergeving. Dit is onder andere de constatering van gemeentebegeleiders die te hulp worden geroepen om processen in beschadigde gemeenten te begeleiden.

Gerelateerde afbeelding

Esther Veerman, Doos van Pandora

Studiedag

Dat was de reden voor de Stichting tegen seksueel misbruik in pastorale relaties (SMPR) om een interne studiedag te organiseren rond het thema ‘misbruik en vergeving’, die gisteren, 4 april heeft plaatsgevonden.  Vier sprekers belichtten vanuit verschillende perspectieven deze thematiek. Tussen de lezingen door was er ruimte voor uitwisseling en gesprek.

Welke stemmen worden er gehoord?

De eerste bijdrage was van Marie Hansen-Couturier en focuste op de vraag wanneer spreken over vergeving bevrijdend zou kunnen zijn. Zij schreef haar masterthesis Systematische Theologie over dit onderwerp. Met name de inbreng van de bevrijdingstheologie en feministische theologie is verhelderend. Een kernvraag is welke stemmen worden er gehoord, welke stemmen gaan verloren? Vertaald naar vergeving: wie stelt de vraag naar vergeving aan de orde? In wiens belang wordt over vergeving gesproken?

Vergeving kan overigens voor het slachtoffer heilzaam zijn in het proces van heelwording. Wel is het van belang om in het oog te houden dat vergeving niet een moment in de tijd is, maar een voortgaand proces.

Niet vergeven als ‘act of prophetic resistance’

De feministische theologie benadrukt dat van vergeving alleen sprake kan zijn wanneer er aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Het mag geen verplichting zijn (vergevingsdruk), er moet ruimte en tijd zijn voor het proces, en er moet erkenning zijn van wat het slachtoffer is aangedaan.  Overigens is er ook een stroming die zich juist verzet tegen vergeving, omdat het te snel, te gemakkelijk en te goedkoop is zodat er geen recht wordt gedaan en er niets zal veranderen. Vergeving is dan een middel om de doofpot in stand te houden. Niet vergeven is dan een ‘act of prophetic resistance’.

Waar blijft het slachtoffer in het proces van de gemeente?

De tweede bijdrage was van Christiane van den Berg, die gepromoveerd is op de relationele dynamiek in geloofsgemeenschappen na misbruik. Een belangrijke en pijnlijke conclusie van haar promotieonderzoek is dat slachtoffers vrijwel altijd hun plaats in de geloofsgemeenschap verliezen. Wat moet er gebeuren en veranderen om dit te voorkomen?

Christiane van den Berg nam ons mee in het perspectief van het slachtoffer en deelde hun beklemmende ervaringen met de oproep tot vergeven. Deze oproep heeft te vaak meer te maken met het herstel van de gemeenschap dan met het doen van recht. Volgens Van den Berg vraagt het spreken over vergeving om recht doen en om handelingen van herstel van de kant van de dader.

Er zijn twee visies op vergeving te onderscheiden: in de ene visie wordt vergeving gekoppeld aan initiatief en berouw van de dader. Wanneer de dader niet tot inzicht komt, onbereikbaar of overleden is, zou een tweede visie heilzaam kunnen zijn. Het gaat dan om het proces waarin de ‘band’ tussen slachtoffer en dader wordt doorgesneden.

Vergeven als innerlijk proces van bevrijding

In de derde bijdrage van psychotherapeute Cora Versteeg en ervaringsdeskundige Veronica werd dieper ingegaan op de ‘losgekoppelde’ vergeving. Het gaat hierbij om het innerlijke proces om vrij te worden van het aangedane leed. Misbruik grijpt diep in in iemand leven. Het moedige verhaal van Veronica onderstreepte dit. De gevolgen van het misbruik raken aan eigenwaarde, intense schaamte, de verbondenheid met medemensen, je plaats in het gezin en in andere leefgemeenschappen.

Vergeving heeft te maken met het besef jezelf lief te mogen hebben. Het is het proces om niet langer beklemd te worden door wraakgedachten, wroeging, schuldgevoelens of walging en schaamte. Bevrijding begint met openheid om te praten over wat er gebeurd is en om niet langer de energie te steken in het verstoppen van jezelf.

In de bevrijding van de zielenpijn komt het slachtoffer tot de diepste kern: tot wie of wat jou tot mens maakt.

De oogst

Wat heeft deze dag opgeleverd? Het is altijd lastig om uit de veelheid van verhalen, ontmoetingen en gedachten de oogst te benoemen. Voor mij is de oogst:

  1.  vergeving is een risicovol woord dat te vaak (bewust of onbewust) wordt ingezet om slachtoffers het zwijgen op te leggen. Vergeving wordt dan een middel om te chanteren (anders vergeeft God jou ook niet), dwang (als jij niet vergeeft, kunnen wij niet verder) of doofpot (als het slachtoffer vergeeft, hoeven wij het er verder niet meer over te hebben)
  2. Misschien is het goed om eerst te beginnen met niet-vergeven als act of prophetic resistance. Eerst moet er kwaad benoemd worden, emoties ruimte krijgen, gezorgd worden voor slachtoffers. Er wordt gesproken over vergeving rond situaties die beschadigend en vaak ook strafbaar zijn. Laten we eerst over recht doen praten. Ook de gemeenschap zal kritisch naar zichzelf dienen te kijken: hoe kon dit bij ons gebeuren? Waar faciliteren we de mogelijkheden tot misbruik?
  3. wees alert: wie brengt vergeving ter sprake? In wiens belang wordt er over vergeving gesproken?
  4. een achterliggende vraag bij vergeving is of je het ziet als een innerlijk proces of als een relationeel proces. Als relationeel proces raakt het aan risico’s: vergeving als plicht voor het slachtoffer, schuld belijden als opdracht voor de dader. Beide processen doen dan tekort aan de persoon en/of ondermijnen de geloofwaardigheid. Vergeven als innerlijk proces is aan het slachtoffer
  5. dus: in het gemeenteproces is vergeving geen thema, hooguit en in alle voorzichtigheid aan het einde van een proces waarbij degenen die kwaad gedaan hebben of hebben weggekeken tot het uitspreken van schuld komen. In het innerlijke proces kan vergeving voor het slachtoffer heilzaam zijn in de betekenis van ‘loslaten’ en ‘vrij worden’. Ook dan is het van groot belang dat er erkenning is van het levensverhaal.